• BIST 82.368
  • Altın 147,517
  • Dolar 3,8222
  • Euro 4,0629
  • Kocaeli : 3 °C
  • İstanbul : 4 °C
  • Sakarya : 3 °C

Ağaçlarda salgın hastalıklar

Necdet  Güler

İnsan ve hayvanlar gibi ağaçlar da salgın hastalıklarla karşılaşır. Onlarda bu tür hastalıklara genelde mantarlar neden olur. Çünkü mantarların üremesini sağlayan sporlar (Spor mantarın üreme hücresidir) rüzgarlar, kuşlar, su akıntıları, hastalığın olduğu yerde gezen insanlar ve hayvanlar tarafından başka yerlere taşınır. Taşınan sporlar konukçusu ağacı ve uygun iklim şartlarını bulunca çoğalıp hastalığı yayarlar.       

Ağaçlarda salgın hastalıklar konu olunca aklıma hemen o, mesleğine aşık bilim adamı gelir: 1998 yılında 4 kişilik bir heyet halinde gittiğimiz İtalya’da, Floransa Ziraat Fakültesi Fitopatoloji Bölümünden 3 doçent ile ağaçlardaki mantar hastalıkları konusunda toplantı yaptık. Fakültenin kütüphanesinde son derece sempatik bir ortamda, çaylı-kahveli, slayt gösterili bu toplantıda Servi’ler konusunda söz alan doçent hastalığın İtalya’daki sonuçlarını öyle duygulu bir şekilde anlattı ki şaşırmamak elde değildi. Servi İtalya’da bizde olduğu gibi sadece mezarlıklarda kullanılan bir tür değildir. Bizlere hastalığı anlatırken servilerden değil, sanki amansız bir hastalığa uğramış insan topluluklarından bahsediyordu. Üzüntüsü yüzüne aksetmişti. Bu durumdan ben de çok etkilendim ve ”Siz serviler için ağlamak üzeresiniz” deyince orada bulunan diğer İtalyan mühendisler, kendisi ve diğer iki  doçent adeta gülmekten kırıldı. Benim onun hassasiyetini bu derece doğru tespit etmemden o kadar etkilenmişti ki ayrılırken beni Türk usulü kucakladı ve bana bu hastalığı içeren bilimsel yayınlardan kitaplar hediye etti. Şu bilimsel hassasiyete bakar mısınız?

Bu toplantıda doçentin anlattığı Seiridium cardinale isimli mantarın neden olduğu ve "Servi kanseri" olarak tanımlanan hastalıktı. Salgın durumunda gövde üzerindeki yapraklar  gruplar halinde kurumakta ve sonrasında bu kuruma tacın bütününe yayılmaktadır. Akdeniz havzasını tehdit eden bu hastalık komşu Ege adalarında da yayılmıştır ve yurdumuzdaki servi topluluklarını da etkilemesi kesindir. 

Ülkemiz orman ağaçlarında görülen bir başka salgın hastalık "Karaağaç ölümü” olarak tanımlanır. Hastalığı yaratan Ceratocystis ulmi isimli mantardır. Bu hastalık Türkiye'de 1940 yılından beri görülmektedir.

Karaağaç ülkemiz ormanlarında tek veya küçük gruplar halinde bulunur. Odunu son derece kıymetlidir. Bu hastalık nedeniyle Karaağaç, ormanlarımızda tükenme noktasına gelmiştir. Çünkü bu hastalığa yakalanan ağacın kurtulma şansı yok gibidir.                  

Yukarıda belirttiğim seyahatte bir başka ilginç durumla da karşılaştık. Ziyaret ettiğimiz bir araştırma enstitüsü elemanları bizi kestane ağaçlandırmaları yapılmış bir araziye götürdüler. İlgili uzmanlar açıklamalar yaparken iki metre kadar uzağımdaki fidanın dibindeki tabelada yazılı olanı görünce çok şaşırdım. Üstünde “Gölcük-Türkiye” yazıyordu. Meğer bu heyet Türkiye’deki Kestane topluluklarını gezmiş, hastalıklı olmayan ağaçlardan kestane toplayıp bunlardan fidan üretip deneme sahalarında kullanmışlar. Bizim böyle bir şeyden haberimiz yoktu.

İtalyanların bunu yapmalarının sebebi Kestane kanseri” denilen salgın hastalık. O tarihlerde bu hastalık Türkiye’de de yaygın durumdaydı. Hastalığın sebebi Cryphonectria (=Endothia) parasitica isimli bir mantar. İlk önce 1913'de Çin'de görülmüş ve 1915'de Japonya'ya geçmiştir. Sonra ABD'de ortaya çıkan hastalık 1924 yılında Belçika üzerinden Avrupa'da yayılmıştır. Türkiye'ye ilk defa 1968 yılında Karamürsel'de görülmüş ve oradan bütün kestane topluluklarında  yayılmıştır. Her yaşta kestane ağacını etkileyen bir hastalıktır.

Salgın oluşturan mantar hastalıklarına karşı, dirençli nesil yetiştirme dışında,  aşılama yöntemleri de denenmektedir.

Biliyor musunuz? Kestanenin anavatanı Türkiye’dir[1].  Hastalık her geçen gün, alanı azalan kestane topluluklarının tamamına yayılmıştır.

Karaağaçlar kayboldu, Kestaneler  ölüyor, Servilerin hayatı tehlikede…Bu konularda kim ne yapıyor ? Bilen var mı?

Kaynak:

Raffaele Bassi. 1990. La coltivazione del castagno. Edizioni l’informatore agrario. Verona/Italia

Bu yazı toplam 724 defa okunmuştur.
Okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan gazetemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz. Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2013 Kocaeli Gazetesi | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : (0 262) 323 39 17-18-19 | Faks : (0 262) 322 75 55 | Haber Yazılımı: CM Bilişim