Anılardan silinmeyen İzmit Çocuk Parkı

F. Yavuz Ulugün yazdı...

+28
Haber albümü için resme tıklayın

Bugünkü İzmit Lisesi’nin bulunduğu alan bayram yeri idi ve “Ambar Bahçesi” olarak adlandırılırdı.Şakir ve Resmiye Onat’a aitti.İzmit Lisesi bitişiğinde Aynagözoğulları lakaplı bir ailenin bahçe içinde aile mezarlığı ve büyük bir konağı vardı. General Avni Aynagözailenin bilinen şahsiyetidir.[1]

Osmanlı ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında Çocuk Parkı ve Lise ile Ortaokul bahçesinin yerinde yer alan mezarlıklar

*KYÖD Tarih Araştırmaları Çalışma Grubu Başkanı

[1]Aktaran Ali Aynagöz

1935, Üzerine İzmit Lisesi'nin inşa edildiği Ambar Bahçesi

1931–1950 yılları arasındaİzmit Belediye Başkanı olan Kemal Öz’ün kent planlamasını yaptırdığı Jansen’in 1938 tarihli planında Gençlik Parkı adı ile öngördüğü yeşil alanlardan biri de İnönü Caddesi’nin doğusunda Gazi Lisesi karşısında yer alan mezarlık alanının Çocuk Parkı’na (Cumhuriyet Parkı) dönüştürülmesi ile elde edilmiştir.[2]

[1] Avni Öztüre, 1981, s. 203

1930’lu yılların sonuna doğru bugünkü Cumhuriyet Parkı’nın bulunduğu alan, kız erkek İzmit gençlerinin akşamları en temiz, en güzel elbiselerini giyerek tur attıkları bir alandı. Erkekler bir yöne giderken kızlar da aksi yöne doğru giderlerdi. Zaman zaman göz göze gelir, yine tur atar aynı noktaya dönerlerdi.[3]

Tüm bunlardan anlaşıldığı üzere 1939 yılında resmen onaylanan Jansen planının tatbiki II. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla ertelenmiştir. İzmit’te 1931–1950 yılları arasında Belediye Başkanlığı yapmış olan Kemal Öz’ün döneminde yapılan düzenlemeler arasında İstiklal, Demiryolu, Alemdar, Fethiye Caddeleri, Kozluk Mahallesi’nin bahçeli kısmı, Halkevi ve çevresi, Seka Alanı, Cumhuriyet Alanı ve Anıtı, bugünkü Büyükşehir Belediyesi’nin olduğu yerdeki Hal Bloğu, Saray Parkı, Çocuk Parkı, Fevziye Camii Parkı, Halkevi Parkı, Çarşıbaşı Parkı, Koca Sinan Parkı sayılmaktadır. [4]

İkinci Dünya Savaşı’na Türkiye katılmamış ve tarafsız kalmıştı ama yine de zaman zaman yabancı uçaklar Türkiye semalarına girerek halkı korkuya sevk ediyordu. Sn Nuran Onart, o dönemde Çocuk Parkı’nda sık sık oyun oynayan çocuklardan biriydi. Bir gün birden tepeden bir uçağın sesini duydular. Uçak görünür görünmez makinalı tüfeklerle atışlar başlamıştı. Sonradan yanlışlıkla girdiği söylendi. Köseköy’deki havaalanına indirilmişti.[5]

1944 yılında daAdliye önünden İnhisarlar (Tekel) ve Çocuk Parkı’ndan Demiryolu’na kadar olan yola parke döşenmiştir.[6]Çocuk Parkı’nın yanında tasarlanan lise binası da 1945 yılında tamamlanmıştır.[7]

Çocuk (Cumhuriyet) Parkı’nın önünde faytonlar bekler, çocuklara kısa bir İzmit turu attırılırdı.[8]

[1] Tuğçe, Akkaş, Nihat Durak Hakkında Sözlü Tarih Çalışması (Final Ödevi), Ankara Ünv. Haziran 2003,s. 14

[1]Avni Öztüre, 1981, s. 203

[1] Selma Gün, Nuran Onart, Çocuk Parkının Üzerinden Savaş Uçağı geçti, KYÖD Pişmaniye Dergisi, Ocak 2017, s. 79

[1]Türk Yolu, 3 Mart 1942; 25 Kasım 1943; 15 Nisan 1944. Berna Kaya, age, s.46

[1]Şennur Kaya, Tanzimattan Cumhuriyet’e İzmit, 2008

[1] Merzuka Yazıcı (2004), s. 119

Balatacı Burhan Usta'nın kardeşi Adnan Kardeş'in "Kahverengi Gözlerin" şarkısını seslendirdiği, bugünkü Çocuk (Cumhuriyet) Parkı'nın batı köşesindeki Çınaraltı Aile Gazinosu 1960’ların sonunda kentin önemli eğlence ve düğün mekanlarındandı. Çocukparkı gazinosunun işletmecilerinden biri deGazcı Şaban Aksaç’ın kardeşi Ekrem Aksaç idi.[9]

Çocuk Parkı’na doğru, Akça Cami (Akça Mescid) karşı çaprazında, İkizliçeşme’deİzmit’te polislik ve Vali yardımcılığı yapmış, Hikmet Güner’e ait han içinde aslen Gebzeli Semerci Burhan vardı. Eşi Sapanca’lıHanife hanım idi. Önünde faytonların da durduğu hanın içinden geçilince arkada büyük bahçeli bir eve çıkılırdı. Perşembe günleri köylü pazara geldiğinde atları ve kağnı arabalarını hanın önüne bırakırlardı.[10]

1920’li yıllardan beri var olan Eğinlilerin simit ve halka fırını bugün yok. Ancak oğlu bu geleneği Alemdar caddesinde devam ettiriyorlar. Yugoslavya göçmeni olan  Aşçı Nuri Bey’in Lokantası, Çocuk Parkı, Taşçılar Başı Mevkii, Terzibayırı’na çıkan sağ köşedeydi. (Günümüzde Ömür Taksi Durağı’nın karşısındaki kuruyemişçinin olduğu yer)Ayrıca Çocuk Parkındaki Kocaeli Lokantasının baş aşçısı Emin Bey (Toptimur) çok ziyi bir ustaydı. Bisiklet’çi Mithat çocukların en sevdiği esnaftı. 1940’lı yıllardaTrabzon’lu Kemal Usta kalaycı dükkanı bulunuyordu. 

[1]Aktaran Gülçin Öztürk Feyzioğlu (yeğen)

[1] Aktaran İlyas Dizdar, Selçuk Karaslan, Ercüment Duymuş, Hülya Aladağ Önen.

13 Haziran 1956 Izmit Çocuk Parkı Anısı

1955 yılında İzmit Çocuk Parkı karşısındaSınal Apartmanı’nın giriş katında Sami Girgin ve ortağı İsmail Bey otuzlu yıllardan sonra ilk bilardo salonunu açtılar. “Konfor Bilardo Salonu”ndayerli imalat iki bilardo masası bulunuyordu. Bir tanesi İstanbul Nuruosmaniye’de, diğeri Balıkesir’de yaptırılmıştı. Bir adet de pinpon masası vardı. Kağıt oyunları da oynanıyordu. İzmit için bir yenilik olmuştu. Bu yıllarda park, bir süre de “Perşembe Pazarını”nın kurulduğu alan olmuştu. Bu nedenle olsa gerek gazeteler kentteki parkların çocuklara tahsis edilmediğinden dert yanmaktaydılar.[11]Bir süre sonra da Cumhuriyet Parkı’na dönüştürülecek Çocuk Parkı’ndaki boş yerlerin oturulacak hale getirileceği haberleri gazetede yer alıyordu.[12]

[1] Azim, 12 Ekim 1956

[1] Azim, 19 Kasım 1958

23 Nisan 1957 Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı yine İzmit Lisesi ve Ortaokulu arasında kalan meydanlıkta yapılmış olup[13] lise ve Çocuk Parkı arasındaki meydanın düzenlenmesi 1958 yılında ele alınarak merasim ve törenler için ihtiyaç duyulan bu meydan için Çocuk Parkı’ndan bir bölüm alınarak tören alanına dahil edilmiştir.[14]Aynı yıl Ağustos ayına gelindiğinde Belediye, Çocuk Parkı’nın ışıklandırılmasına karar vermiş ve gece boyu açık bırakılacak aydınlatmanın semte ayrı bir güzellik vereceği ve halkın geceleri gidip oturabileceği serin bir bahçenin haberleri gazetelerde yer almıştır.

Hüseyin Demiral anılarındaki Çocuk Parkı’nı şu sözlerle anlatmış:[15]Çocuk Parkı o tarihlerde şehiriçi ulaşım araçlarının kesişim noktasıydı. Derince tarafından gelerek şehiriçine giren ulaşım araçları Demiryolu (Cumhuriyet) Caddesi’nden kuzeye yönelerek Alemdar caddesi üzerinden Çocuk Parkı’na ulaşırlardı. Yaya kaldırımları daha geride ve dardı. Meydan daha büyük görünüyordu. Çocuk Parkı’nın girişinde içeriyi görmeyi engelleyecek çirkin bir duvar mevcuttu. Derince yönüne gidecek taşıtlar da İnönü caddesi güzergahından gelirler, Çocuk Parkı’nda bekleyerek yolcularını aldıktan sonra yollarına devam ederlerdi.

O zamanlar Çocuk Parkı kullanılan en büyük meydandı çünkü şehirde doğru dürüst meydan yoktu ve Çocuk Parkı tüm cazibe merkezlerine yakındı. Çarşıya, okullara, (eski)Adiye’ye, vs. Bu nedenle insanların uğradığı bir alandı ve kalabalıktı.

Çocuk Parkı o yıllara kadar eski bir mezarlıktı ve sonrasında park olarak düzenlenerek hizmet vermeye başlamıştı. Ondan başka çocuk parkı yoktu. Çocuklar ancak bayramlarda hatırlanır ve bayram yerleri kurulurdu. Belsa’nın kuzeybatısında Şen İş Merkezi’nin arka tarafında çeşitli oyuncakların bulunduğu bayram yeri kurulduğunu hatırlıyorum. Daha sonraları bu Luna Park benzer bayram yeri Çocuk Parkı önüne taşındı.

[1] Türk Yolu, 20 Nisan 1957

[1]Türk Yolu, 14 Haziran 1958

[1] Hüseyin Demiral, Benim İzmit’im, İzmit 2012, s. 158 – 160

1958 Yılına kadar Atatürk Anıtı önünde yapılan 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı bu tarihten itibaren lise önündeki alanda yapılmıştı.[16]

1959 Çocuk Parkı’nda bayram. Karşıda eski bir konak, sağda Derici'nin modern apartmanı - Rüştü Eroğlu arşivi

Lise önündeki alanda Cumhuriyet Bayramı. Lale Tığ arşivi.

Çocuk Parkı’nın içinde daha çok ağaç vardı sanki. Parkın kuzey tarafında çeşitli ilkel oyun grupları vardı. Tam köşe tarafta demirden yapılmış kendi ekseni etrafında kollu bir aygıt vardı. Yüksek bir merdivenle çıkılıp kayılan saçtan bir kaydırak, üç dört tane salıncak bulunuyordu. Kuzey tarafta belediyenin park bahçe hizmetlerini yürüttüğü küçük bir bina mevcuttu ama üzerinde betonarme bir yapı bulunmuyordu. Park bakımsız ama daha doğaldı.

[1] Türk Yolu, 23 Nisan 1958; 10 Nisan 1960. 1960 Yılında Stadyum’da tören yapılmıştı. (Azim, 23 Nisan 1960) Bayramlar Cumhuriyet’in ilk yıllarında, Atatürk Anıtı yapılıp etrafı düzenlenene kadar Demiryolu Caddesi’ndeki İzmit Belediye Binası veya Tersane Bahçesi önünde yapılırdı.Sonraları Redif Dairesi önünde toplanan öğrenciler şehir içinde bir tur atarak Anıt alanına gelirler, ilin üst düzey üç yöneticisi Kocaeli Valisi, Garnizon Komutanı ve Belediye Başkanı’nın katılanları teftiş edip, bayramlarını kutladıktan sonra heykelin alt platformundaki yerlerini almaları üzerine, kolordu bandosu eşliğinde, hep birlikte İstiklal Marşı’nın söylenmesiyle törenler başlar, sonra da merdivenlerden yukarıya çıkartılan çelenkler anıt kaidesi etrafına yerleştirilirdi. Konuşmalar da buralarda yapılırdı. Ancak 1950’li yıllardan sonra bu alanın bir ölçüde küçülmesi ve kent nüfusunun her geçen gün daha kalabalıklaşması sonucu yetersiz kalması üzerine İzmit’teki milli bayram kutlamaları önce Cumhuriyet Parkı (Çocuk Parkı) önündeki alana, 1965’lerde Orduevi önüne (27 Mayıs Alanı - Zübeyde Hanım Alanı) alınmıştı. Bu alanın etrafına seyirci tribünleri konurdu. Daha sonra 1980’lerden itibaren İsmet Paşa Stadyumu’nda kutlanır oldu.

Çocuk Parkı meydanı, Foto Esen

Çeşitli noktalarda üzerlerinde bankaların reklamlarının bulunduğu oturma grupları vardı. Dönen aletin kollarının üzerinde oturaklar vardı. Biraz hızlanıp oraya oturman gerekirdi ki bu zaman zaman yaralanmalara neden olurdu. Parkın içinde ve dışında çocuk ya da büyük ayakkabı boyacılığı yapanlar bulunur, satıcılar, simitçiler, oyuncakçılar ve bisiklet kiralayanlar parka hareket kazandırırlardı.

Daha sonraki yıllarda parkın önündeki duvar hem geriye alındı hem alan küçültüldü. Ön tarafa güzel olmayan bir havuz yapıldı. Milli Bayramlar bir dönem bu alanda kutlandı.

1965, Makedonya göçmeni Türkler İzmit Çocuk Parkı’nda. Foto Özkan.

Parkın önündeki Kocaelispor’lu ÜnsalErişen’in büfesinden meşrubat içmeyen ya da karşı tarafında İnönü ve Alemdar caddelerinin kesiştiği köşedeki tek katlı Park Simit Fırını’ndan halka ve simit almayan yoktur. Sahibi Nihat Özman yağlı güreşleri çok sever ve oğlu Nevzat’la fırından arta kalan zamanlarda çevredeki güreşleri seyretmeye giderlerdi. 

1966 Park Simit Fırını sahibi rahmetli Nihat Özman, oğlu Nevzat ile Sarımeşe Yağlı Güreşleri'nde

 

1970 Yılında kentin çeşitli noktalarında Çene Suyu çeşmeleri yapıldı. Bunlardan biri de İzmit Belediye Meclis Üyesi Fuat Özçelebi’nin annesinin anısına Çocuk Parkı önünde yaptırdığı idi. Fevziye Camii ve İsmet İnönü Parkı’nda da bulunan bu beyaz mermer kaplı çeşmeler daha sonra kaldırıldı.

1980 Çocuk Parkı önünde toplu namaz. Abdülkadir Kalyoncu Arşivi, Sanal Kocaeli.

Alan, o günlerin siyasal ortamında ilginç bir şekilde 1980 yılına gelindiğinde toplu namaz olaylarına da sahne olmuştu. Ancak 12 Eylül darbesi sonrasında da tankların nöbet tuttuğu bir nokta idi. Her zaman önemli bir toplu taşıma durağı olan alan bir süre de otobüs ve minibüs terminali olarak hizmet verdi. Bugün “Cumhuriyet Parkı” olarak adlandırılan alan artık çocuklara pek hitap etmese de belediye sanat galerisi ile kültürel işlevlerini sürdürmeye çalışmaktadır.

Ancak bunca yıl geçmesine karşın bu satırların yazarı da dahilolmak üzere o yılların çocukları, kendilerine hizmet eden oilk parkı hiç unutmadılar. Anılarıyla, fotoğrafları ile hep hafızalarda tuttular, yaşattılar. Hatta sonraları çok onurlu bir isim olan “Cumhuriyet Parkı” adı konulsa da kendi aralarında bugün hala “ÇOCUK PARKI” demeye devam ettiler. Umarız hep yüreğimizde taşıdığımız en kıymetlilerimiz bu kentin çocukları bundan sonra da böylesi unutulmaz anılarla büyüsünler.

Çocuk Parkında Kış.  Cemal Turgay Fotoğrafı. 

  

1970 İzmit Lisesi öğrencileri Çocuk Parkı’nda – Kadri Derya Güray

1970’ler Çocuk Parkı. M. Fevzi Şakçı arşivi

 

1994 Çocuk Parkı'nda Yağmur - Ender Uyguç arşivi       

       

1995 Minibüsler ve Atlı Karınca

1980 Çocuk Parkı. Şehir içi ulaşım terminali. Rüştü Eroğlu arşivi.

İzmit Ortaokulu Öğrencileri Çocuk Parkı'nda Müdür Beşkafa Cevdet ve Nurdoğan Öğretmen ile - Ruhiser Aydoğmuş arşivi

Numan Gülşah’ın kızkardeşi Çocuk Parkı’nda Ersan Metin Çocuk Parkı’nda

 

Bütün çocukların çok sevdikleri Çocuk Parkı Köprüsü

1981 Çocuk Parkı karşısı. Artık mevcut olmayan Eğinlilerin simit fırını ve Çiçekci İbo’nun Manolya adlı dükkanı

Günümüzde Çocuk Parkı - Hikmet Behen Süer arşivi

2012 Çocuk Parkı önü. Serkan Narin.
*KYÖD Tarih Araştırmaları Çalışma Grubu Başkanı

[1]Aktaran Ali Aynagöz
[2] Avni Öztüre, 1981, s. 203
[3] Tuğçe, Akkaş, Nihat Durak Hakkında Sözlü Tarih Çalışması (Final Ödevi), Ankara Ünv. Haziran 2003,s. 14
[4]Avni Öztüre, 1981, s. 203
[5] Selma Gün, Nuran Onart, Çocuk Parkının Üzerinden Savaş Uçağı geçti, KYÖD Pişmaniye Dergisi, Ocak 2017, s. 79
[6]Türk Yolu, 3 Mart 1942; 25 Kasım 1943; 15 Nisan 1944. Berna Kaya, age, s.46
[7]Şennur Kaya, Tanzimattan Cumhuriyet’e İzmit, 2008
[8] Merzuka Yazıcı (2004), s. 119
[9]Aktaran Gülçin Öztürk Feyzioğlu (yeğen)
[10] Aktaran İlyas Dizdar, Selçuk Karaslan, Ercüment Duymuş, Hülya Aladağ Önen.
[11] Azim, 12 Ekim 1956
[12] Azim, 19 Kasım 1958
[13] Türk Yolu, 20 Nisan 1957
[14]Türk Yolu, 14 Haziran 1958
[15] Hüseyin Demiral, Benim İzmit’im, İzmit 2012, s. 158 – 160
[16] Türk Yolu, 23 Nisan 1958; 10 Nisan 1960. 1960 Yılında Stadyum’da tören yapılmıştı. (Azim, 23 Nisan 1960) Bayramlar Cumhuriyet’in ilk yıllarında, Atatürk Anıtı yapılıp etrafı düzenlenene kadar Demiryolu Caddesi’ndeki İzmit Belediye Binası veya Tersane Bahçesi önünde yapılırdı.Sonraları Redif Dairesi önünde toplanan öğrenciler şehir içinde bir tur atarak Anıt alanına gelirler, ilin üst düzey üç yöneticisi Kocaeli Valisi, Garnizon Komutanı ve Belediye Başkanı’nın katılanları teftiş edip, bayramlarını kutladıktan sonra heykelin alt platformundaki yerlerini almaları üzerine, kolordu bandosu eşliğinde, hep birlikte İstiklal Marşı’nın söylenmesiyle törenler başlar, sonra da merdivenlerden yukarıya çıkartılan çelenkler anıt kaidesi etrafına yerleştirilirdi. Konuşmalar da buralarda yapılırdı. Ancak 1950’li yıllardan sonra bu alanın bir ölçüde küçülmesi ve kent nüfusunun her geçen gün daha kalabalıklaşması sonucu yetersiz kalması üzerine İzmit’teki milli bayram kutlamaları önce Cumhuriyet Parkı (Çocuk Parkı) önündeki alana, 1965’lerde Orduevi önüne (27 Mayıs Alanı - Zübeyde Hanım Alanı) alınmıştı. Bu alanın etrafına seyirci tribünleri konurdu. Daha sonra 1980’lerden itibaren İsmet Paşa Stadyumu’nda kutlanır oldu.

F. Yavuz Ulugün yazdı...

16 May 2022 - 13:00 Kocaeli- Kültür-Sanat

Son bir ayda kocaeligazetesi.com.tr sitesinde 2.397.428 gösterim gerçekleşti.



göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Kocaeli Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Kocaeli Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.

03

Şevkiye Yalın - Çocukluğuma gittim Teşekkürler Yavuz Ulugun .??

Yanıtla . 3Beğen . 0Beğenme 17 Mayıs 06:51
02

By Toprak - Çocukluğumuz geri gelmeyecek artık ama rabbime şükürler olsun ki o yılları bizere yaşattı hamdolsun

Yanıtla . 2Beğen . 0Beğenme 16 Mayıs 23:16


Anket Bu yaz tatilinizi nerede yapacaksınız?