Reklamı Kapat

Uzun yaşamın ve gençliğin sırrı kromozomlarınızda bulunan Telomer ve Telomeraz aktivitesinde gizli olabilir mi?

2009'da Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü, kromozomlardaki uç kısımlarındaki telomerlerin, telomeraz enzimi tarafından nasıl korunduğunu keşfine verildi

2009'da Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü, kromozomlardaki uç kısımlarındaki telomerlerin, telomeraz enzimi tarafından nasıl korunduğunu keşfine verildi. Telomeraz, DNA’da üretilen ve telomer boyunu yöneten enzimdir. Bu enzimin yaşlanma süreci içinde telomer kısalmasını durdurmak, yavaşlatmak hatta yeniden uzamasına yardımcı olabilmek konusunda büyük bir potansiyeli vardır.

Hızlandırılmış telomer kısalmasının, artmış organ bozulması ve kısaltılmış hasta ömrü ile erken yaşlanma ile ilişkili olduğu gözlenmiştir.

Ortalama telomer uzunluğu, yaşıtlarına göre daha kısa olan insanlar kalp hastalığı, felç, erken bunama veya inflamasyon riski artmış bulunuyor. Kronik stresli veya inflamasyon altında olan kişiler, yaşıtlarına kıyasla telomer kısalmasınının daha hızlı olduğu görüldü.

Araştırmaların telomer uzunluğu ve telomeraz aktivitesi ile bağlantılı olduğunu keşfettiği bazı faktörler:

• Stres (kronik, şiddetli) - kısa telomerler ve düşük telomeraz aktivitesi

• Sigara içmek - daha kısa telomerler ve düşük telomeraz etkinliği

• Obezite (yüksek BMI) - kısa telomerler ve düşük telomeraz aktivitesi

• Depresyon - kısa telomerler ve düşük telomeraz etkinliği

• Egzersiz - daha uzun telomerler ve daha yüksek telomeraz aktivitesi

• Beslenme açısından zengin diyet (özellikle yüksek C ve E vitamini seviyeleri, yüksek meyve ve sebze  tüketimi, işlenmiş et tüketiminin düşük olması) - daha uzun telomer

• Düşük algılanan stres seviyeleri - daha uzun telomer

• Kronik inflamasyon - daha kısa telomerler ve düşük telomeraz aktivitesi

• Düşük uyku kalitesi ve kısa uyku süresi - daha kısa telomerler

• Düşük antioksidan seviyeli yüksek oksidatif hücresel stres - daha kısa telomer

Peki, Telomeraz Aktivitesini Güvenli Bir Şekilde Artırmak İçin Ne Yapabiliriz?

1) Sağlıklı ve dengeli diyet
Taze sebze ve meyveler (yüksek antioksidan içeriği olan orman meyveleri-berryler), mümkün olduğunca sıfır ya da minimal düzeyde az şekerli ürünler ve işlenmiş etlerin olmadığı bir diyet ile daha uzun telomerlerle ilişkili olduğu kanıtlanmıştır. Bu besinler sırasıyla brokoli filizi, semiz otu, keten tohumu, böğürtlen, zeytinyağı, susam tohumu, yeşil çay, beyaz çay! (Akdeniz diyeti örneğini unutmayalım.)

2) Doğal Fitotepötikler
İnsan T hücrelerinde telomeraz aktivitesini attırmak için Astralagus membranaceus kökünden üretilen Astragalus ekstreleri  ve Ashwagandha bitkisi, Rhodiola (Altın kök) gibi birkaç farklı ekstrenin bunu başarabildiği  belgelenmiştir. Ancak öbu tip ürünler ile yapılan çalışmalar son derece kısıtlı ve yetersiz olup çalışma sayılarının arttırılması gerekmektedir.

3) Takviyeler

• Resveratrol'ün, epitelyal bir endotel progenitör hücrelerinde telomerazı aktive ettiği gösterilmiştir.

• Omega 3 (Trigliserid form) California Üniversitesi'nden araştırmacılar, 600'den fazla hasta üzerinde çalıştı ve koroner kalp hastalığı olan hastalarda, omega 3 yağ asidi kan seviyelerinin yükselmesinin, telomerlerin boyunu daha uzun hale getirdiğini tespit etti.

• Çinko

4) Bazı aromatik yağlar; özellikle fesleğen ve biberiye yağı.

5) Ayrıca, besin takviyesi yoluyla kolayca değiştirilebilen daha yüksek D vitamini konsantrasyonlarının telomer uzunluğunu arttırdığı tespit edildi.

6) Egzersiz
2008 yılında yapılan ve 2400'den fazla kişinin katıldığı bir çalışmada, hareketsiz olanlarla, hareketli olanların telomer uzunluğu karşılaştırılmıştır. Bir yıl sonra, telomer uzunluğuna göre, egzersiz yapanların, biyolojik olarak genç olmayanlardan daha genç olduğunu buldular. En aktif deneklerin telomerleri, en az aktif deneklerden daha uzun 200 nükleotittir.

7) Meditasyon
Stresi azaltan ve olumlu zihniyet yapısını, iyilik durumunuzu artıran bazı meditasyon türleri telomerleri uzatabilir.

8) Antienflamatuvar etki
Telomerlerin uzunluğu kronik iltihapla ilişkilendirilir, bu nedenle iltihabı azaltan her şey dolaylı olarak telomer uzunluğunu etkiler ve yaşlanmayı azaltır.

9) Ozon
2002 yılında yapılan bir Alman araştırması, yüksek hücre dışı süperoksit dismutaz seviyelerinin (çok önemli bir antioksidan) telomer kısalmasını yavaşlattığını ve böylece yaşlanmayı engellediğini göstermiştir. (Ancak vücudunuzda artmış süperoksit dismutaz aktivitesini, glutatyon seviyeniz ile dengeleyemez iseniz bu durum sizin aleyhinize döner.) Ozon, süperoksit dismutaz üretimini uyarır, daha fazla telomeraz aktivitesini korur ve teşvik eder. Fakat hepsi bu kadar değil. Ozon, endotel hücrelerde güçlü bir vazodilatör olan nitrik oksidi artırıyor. Bunlar atar damarlarımızın iç yüzeyini kaplayan hücrelerdir. Daha yüksek nitrik oksit seviyeleri, telomeraz aktivitesini arttırır.

Tekrarlayan ozon tedavilerinin telomeraz aktivitesini arttırmak, mitokondriyi serbest radikallerin zarar görmesinden korumak ve dolayısıyla DNA bozulmasını önlemek için güçlü bir antioksidan görevi gördüğü gösterilmiştir.

Dr. Bekir Uğur Yavuzcan

Sağlıklı Yaşıyoruz® Danışma Kurulu Üyesi

Referanslar:

1-Effros, R. B., & Valenzuela, H. F. (2013). Functional Assessment of Pharmacological Telomerase Activators in Human T Cells, 57–66. https://doi.org/10. 3390/cells2010057

2-Shin, D., Shin, J., & Lee, K. W. (2019). Effects of Inflammation and Depression on Telomere Length in Young Adults in the United States.

3-Passos, F., Oakley, F., Correia-melo, C., Greaves, L., Jurk, D., Wilson, C., … Zglinicki, T. Von. (2014). Chronic inflammation induces telomere dysfunction and accelerates ageing in mice, (May). https://doi.org/10.1038/ ncomms5172

4-Ayse Gul Mutlu. (n.d.). Telomerase Inhibitors and Activators: Pharmaceutical Importance. https://doi.org/ http://dx.doi.org/10.5772/ 65933

5-Investigation, O. (2015). The Association Between Physical Activity in Leisure Time and Leukocyte Telomere Length, 168(2), 154–158.

6-Richards, J. B., Valdes, A. M., Gardner, J. P., Paximadas, D., Kimura, M., Nessa, A., … Aviv, A. (2007). Higher serum vitamin D concentrations are associated with longer leukocyte telomere length in women 1 – 3, 1420–1425.

7-Diseases, I., Kordinas, V., Ioannidis, A., & Chatzipanagiotou, S. (n.d.). The Telomere / Telomerase System in Chronic. https://doi.org/10.3390/ genes7090060

 

06 Mart 2020 - Sağlık


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.



Anket Corona virüsü için alınan tedbirleri yeterli buluyor musunuz?