Mantarların gizemli yaşamı

Başlığı görünce aklınıza şişe mantarı gelmesin. O bir meşe türü ağacın (Quercus suber) kabuğudur. Yani şimdi ele alacağımız mantarlarla hiçbir ilgileri bulunmuyor.

Konumuz mantarlar her yerde; toprakta, bitkisel ve hayvansal atıklar üstünde, ölü veya canlı hayvan ve bitkilerde ve hatta suda bile var.

Nerede yaşıyorlarsa ona göre isim alıyorlar. Toprak mantarı, odun mantarı, gübre mantarı, yaprak mantarı, meyve mantarı gibi. Böcek mantarı bile var.

Bazıları pamuk gibi yumuşak, bazıları taş gibi sert…

Yenilebileni var, zehirli olanı var. Bazıları o kadar ufak ki görebilmek için mikroskop gerekiyor.

Son yıllarda yapılan araştırmalara göre 150 000’ den daha fazla türü bulunuyor (1). Tabii şekil olarak o kadar da değişiği.

Mantarların beslenmeleri de çok farklı: Yeşil bitkilerden farklı olarak klorofile sahip değiller. Bu yüzden onlar gibi karbonu ortamdan alarak özümleyemiyorlar, yani bünyelerine alamıyorlar. (Bitkiler ortamdan karbondioksiti alıp oksijeni dışarı veriyor, karbonunu kullanıyorlar) Ama onlara gelişimleri ve organik yapılarını kurmak için karbon lazım. Bu durumda ne yapıyorlar? Bir parçası olmadıkları yapıdaki organik maddelerin kaynağından karbonhidrat temin etme yolunu seçiyorlar. Bunun için saldıkları enzimler sayesinde organik maddeleri önce sindirilmiş hale getirmeleri ve sonra bünyelerine almaları gerekiyor. Şu tersliğe bakınız !..Besinlerin önce kendi dışlarında sindirilmiş duruma getirilmesini sağlıyorlar ve sonra bünyelerine alıyorlar (1). Bu nedenlerle ne bitki ne de hayvan olarak kabul ediliyorlar.

Beslenmek için hayvansal ve bitkisel atıklar üzerinde yaşayanlarına saprofit mantar deniliyor. Bunlar faydalı hayvansal ve bitkisel atıkların ayrışmasına katkı yaparak toprağı humus ve organik madde açısından zenginleştiriyorlar. Bu nedenle özellikle ormanlarda çok faydalı oluyorlar. Bazıları canlı bitki ve hayvanların zararına yaşıyorlar ki onlar parazit mantar sınıfına giriyor. Bir de belirli bitkilerle ortaklık yapanlar var. Bu durumda bitki ile mantar karşılıklı olarak birbirine fayda sağlıyor; Bitki fotosentez yaparak sağladığı organik maddeyi ve karbonhidratları köklerinin ucunda yaşayan mantara aktarıyor. O da toprakta bulunan ama bünyesine alamadığı durumda olan maddeleri ve azot bileşiklerini bitkiye aktarıyor. Bunlara mikoriza mantarlar deniliyor. Ama bu işbirliğini her bitki yapmıyor. Çam gibi bazıları ise buna çok ihtiyaç duyuyor.

Bazı ağaçların gövde, dal ve yapraklarında yerleşen mantarlar görüyoruz. Bunlar ağaçları yıpratıyor, gelişimlerini engelliyor ve meyve verimini düşürüyor. İçlerinde son derece büyük zararlara neden olanlar var. Örneğin Kestane kabuk kanseri oluşturan, bilimsel adı Cryphonectria parasitica (murr.) Barr. olan bir mantar (diğer bilimsel adı Endothia parasitica ) ABD’lerinde orman tarihinin en büyük tahribatına neden olmuş, 50 yıl içerisinde doğal kestane ormanlarında yaklaşık 3.6 milyon hektar alanda, 3.5 milyar kestane ağacı zarar görmüştür (2). Bu mantar ülkemizde olanlar dahil bütün dünya kestane topluluklarında zarar oluşturmaya devam ediyor. Zararını en aza indirmek için yoğun araştırmalar yapılıyor.

Tabiatta mantarlarla ilgili olayların çoğunlukla hiç farkında olamıyoruz. Farkında olduklarımız genelde yediğimiz ve zarar yaptığını belirlemiş olduklarımız. Ama gördüğünüz gibi mantarlar arasında kestane ağaçlarını mahvedecek kadar zararlı olanların yanında faydalı olanlar da var. Üstelik zararlı olanlara çoğu zaman imkan sağlayan biz insanlar değil miyiz..

Kaynak:

1) Marcello G. Intını. 1980. Natura e ambiente. Funghi. Caratteristiche e

ambienti di vita di macromiceti lignicoli delle zone temperate e

tropicali.Firenze/ Italia

2) Erdin,N. – Köse, C. 2000. Cryphonectria parasitica (murr.) Barr. ve

Hipovirulent ırk. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi.Seri B,Cilt

50, Sayı 1.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Necdet Güler - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.


Anket Kocaeli'de en başarılı bulduğunuz milletvekili kim?