Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Türkiye Cumhuriyeti kuruluş esasları kadın - erkek eşitliğine dayanmaktadır. Kadını gerçek bir birey olarak gören yeni Türk devletinde; Atatürk Devrimleri, Anayasa, Medeni Kanun ve kadına seçme ve seçilme hakkı tanıyan kanunlarla bu eşitlik sağlanmıştır. Eğitim, öğretim, ihtisas ve çalışma alanlarının her birinde kadın - erkek tüm yurttaşlar eşit haklara sahip olmuşlardır.

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Osmanlı Döneminde Hereke Fabrikası'ndaki kadın ve çocuk işçiler

Yöremizde kadın ve çocuk işçilerin çok kullanıldığı dokuma sanayiinin kuruluşu 1843 yılına rastlar. Hereke Fabrikası'nın eski fotoğraflarında çocuk ve kadın işçiler izlenebilmektedir. Bu fotoğraflar, Müslüman ve Gayrimüslim kadınların daha çocuk yaştan çalışma hayatına başladıklarını kanıtlamaktadır.

Kadın nüfus sayılmazdı

Kadın nüfusun sayılmadığı, nüfus kayıtlarına girmediği, kızların okutulmasının sübyan mektepleri ile sınırlı kaldığı dönemlerden bu güne çok yol alındı.

Kız öğretmen okulu, kız rüştiyeleri, kız idadilerinin açılışı 19. yüzyılın ikinci yarısındadır. Kızların okula gidebilmeleri Gayrimüslim nüfusta yurt genelinde yaygınsa da Müslüman nüfusta İstanbul, İzmir, Selanik, İzmit gibi bazı şehirlerde mümkün olabilmişti. İkinci Meşrutiyet'ten sonra inas (kız) mektepleri, nümune okulları ve muhtelit (karma) okullar açılmaya başlanmıştı.

Ev ve tarladan başka alanlarda kadın

Kadınlar tekstil fabrikalarında işçi, ebe, hastabakıcı, sonra da öğretmen olabilmişler, I. Dünya Savaşı sırasında da askere giden erkeklerin yerine memur olarak alınmışlardı. Maarif Nazırı Ahmet Şükrü Bey Birinci Dünya Savaşı sırasında PTT Nazır Vekili olduğu sırada ilkin toplu bir halde Posta ve Telgraf ve Maliye Nazırı Cavit Bey de Maliye memurluklarına kadınları almış ve bunlara hep bir örnek çarşafa benzer ve göğüslerinde kırmızı bir kumaş parçası bulunan giysiler giydirtilmişti. (O.N.Ergin, Maarif Tarihi III/1289).

Üniversiteye kızların kabulü ile ilgili hükûmette ve basında olumlu kararlar ve haberler çıksa da bu girişimlerden ancak ticaret tahsili, kızlara mahsus İnas Darülfünununda başlatılmış, tıp tahsili gerçekleştirilememişti.

Batı etkisiyle yazarlarımız kadınları konu edinen romanlar, kadın yazarlarımız da gazete ve dergilerde yazmaya başlamışlardır. Kadın dernekleri kurulmuş, kadın hakları için mücadele sürecine girmişlerdi.

Kadınlar siyasi haklaraCumhuriyet döneminde kavuştu

Kadınlara siyasi haklar aşamalı olarak verilmiştir. Önce 1930 yılında çıkarılan Belediye Kanunu ile kadınlara belediye seçimlerinde oy kullanma ve belediye meclislerine üye seçilebilme hakkı verilmiş; sonra da 1933 yılında Köy Kanunu’nda yapılan değişiklerle köylerde kadınlara da muhtar ve ihtiyar meclisine üye seçilme hakkı tanınmıştır. Bu süreç 5 Aralık 1934’te kadınlara kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı veren kanunla tamamlandı.

Kadınlar milletvekili olacak mı?

Kadınların milletvekilliği, Gazi Mustafa Kemal'in 16 Ocak 1923 İzmit Basın Toplantısı'nda söz konusu edilmesinden on iki yıl sonra 8 Şubat 1935 Cuma günü yapılan "Milletvekili" seçimleri ile gerçekleşti. Bu tarihten sonra Türk kadını siyasetin her alanında alanında yer almaya başladı. Hükûmet "Düşman istilası sırasında millet ve orduyu beslemek ve vatanı kurtarmak için kadını ateş altında çalışan bir memlekette bu kadınların da memleketin her bir şubesinde temsil edilmek ve söz söylemek hakları olmalıdır" inancındaydı.

İki dereceli seçim

Ülkemizde "iki dereceli" seçim sisteminin uygulandığı bu dönemde milletvekillerini seçecek seçmenler de gazetelerde yayımlanırdı. Kanunla seçme ve seçilme hakkına yeni sahip olmuş kadınlarımız da listelerde yerini başlanmıştı. Bunlar: vali, belediye başkanı, jandarma kumandanı, nahiye müdürü, başhekim, eşraftan kişilerin eşleri ya da kızkardeşleri olsa da ne gam. Artık kadınlar erkeklerle birlikte öğretmen, öğretim üyesi, bilim insanı, avukat, hakim, eczacı, doktor, hemşire, mühendis, bürokrat olmanın dışında siyasi hayata da başlatılmışlardı. Bu durum batı dünyasının da önünde olmak demekti.

Kocaeli'de parti yönetiminde ilk kadın

11 Ağustos 1930 günlü Türk Yolu Gazetesi manşetten verdiği haberden "Kadınlar Fırka'ya girmeye başladı"ğı anlaşılıyordu. Bayan Saadet Hayri, 31 Ocak 1935 günü başlanan kaza mümessillerinin hazır bulunduğu Cumhuriyet Halk Fırkası Kocaeli Vilayet Kongresi'nde 9 kişiden oluşan Fırka Vilayet İdare Heyeti asli üyeliğine seçildi (04 Şubat 1935, Türk Yolu).

Kocaeli'de ilk seçmen kadınlar

Kocaeli Vilayeti'nde "ikinci müntehip(seçici) seçimi bitti" haberini veren 21.01.1935 günlü Türk Yolu gazetesindeki ikinci müntehip listesinde:

İzmit kazasından:

Seniha, Fütüvvet Nazif, Atıfet Sadi, Pakize Hilmi, Atıfet Nail, Aliye Türel, Refika Ertuğ, Nadire Ültenir, Ferhunde Aksoy, Şekure Cemil, Nazmiye Safi, Sadiye Zühtü, Aliye Erören, Leman Tüysüz, Saadet Hayri, Münevver Cemal, Huriye Tahsin, Melek İbrahim Özbey, Nazire Aydın, Vedia Safer, Leman Ekrem, Makbule Rasim, Münevver Mustafa, Saniye Hakkı.

Geyve kazasından :

Kaymakam Bay İhsan'ın karısı Petül, Jandarma Kumandanı Ahmet'in karısı Permin, Fırka Reisi Süleyman'ın karısı Kadriye, Hakim Salahattin'in karısı Rukiye, Belediye Reisi'nin karısı Servet, Şerife İsmail.

Taraklı Nahiyesi: Bahriye Yılmaz.

Doğançay Nahiyesi: Bayan Zeliha'nın adı yer almaktaydı.

Vilayetimizde köy ihtiyar heyetinde ilk kadın

Kocaeli'de köy ihtiyar heyetinde ilk kadın 1935 Seçimleri sonucunda yeraldı. 11 Şubat 1935, günlü Türk Yolu (s.2) gazetesindeki haberde "Geçen Hafta Kandıra'nın Akçaova Nahiyesine bağlı Bucaklı köyünde muhtar ve ihtiyar heyeti seçiminde muhtarlığa 173 reyle Bay Hasan ve azalıklara Macar Hasan Reis'in karısı Bayan Ayşe, Bay Aşır, İzzet ve Ziya seçilmişlerdir." denilmekteydi.

Kocaeli Vilayeti Genel Meclisi'nde Kadın Encümen Üyeleri (1936)

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Memnune Sekendiz (İzmit)

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Lamia Gaffar (Adapazarı)

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Rukiye Alpsu (Geyve)

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Hatice Mükerrem(Kandıra)

Maarif Encümeni Üyesi Daimi Encümen Üyesi Dahiliye Encümeni Üyesi Nafıa Encümeni Üyesi

Kocaeli Vilayeti Umumi Meclisi'nde kadın üyeler

Vilayetimizde Büyükşehir Yasası uygulanmadan önce "İl Genel Meclisi" seçimleri yapılırdı.

Kadınlarımız ilk defa 1935 Milletvekili Seçimi'nden sonra 9 Şubat 1935 günü yapılan Vilayet Umumi Meclis seçimleri ile "il genel meclisi üyesi" oldular. Kocaeli Umumi Meclis üyesi seçilen ilk kadınlarımız: Memnune Sekendiz (İzmit), Bayan Lamia Gaffar (Adapazarı), Rukiye Alpsu (Geyve) ve Hatice Mükerrem (Kandıra). 19 Mart 1935 Salı günü Kasrı Hümayun binasındaki vilayet salonunda ilk toplantısını yapan Kocaeli Umumi Meclisi'nin kadın üyeleri fotoğraflara da yansıyacaktı (18 Şubat, 25 Mart 1935, Türk Yolu).

1941 Vilayet Umumi Meclisi kadın üyeleri

19 Mart günü 14.30'da Vali Ziya Tekeli başkanlığındaki yedinci toplantısında Münevver Asal (İzmit), Lamia Savguç (Adapazarı), Macide Erim (Kandıra), Zeliha Sönmez (Geyve) ilçelerini temsilen bulundular. Kocaeli İl Genel Meclisinin toplam 27 üyesinin dördü kadındı [(İzmit 4, Adapazarı 6, Kandıra 4, Karasu 2, Karamürsel 2, Gebze 2, Gölcük 1, Geyve 4, Hendek 2) 8 Nisan 1941, Türk Yolu].

İlk Kadın Milletvekillerinden biri İzmit'ten

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

V. Dönem Çankırı Milletvekili

Hatice Özgener

Kadınlarımıza kanunla milletvekili seçme ve seçilme hakkı verildikten sonraki ilk seçimler: 8 Şubat 1935 Cuma günü yapılan "Milletvekili" seçimleridir. Bu seçimde 17 kadın milletvekili, 12 Ocak 1936 Ara Seçimlerinde de bir kadın milletvekili ile toplam 18 kadın milletvekili, V. Dönemde TBMM'de yer almıştır. "12 Ocak 1936 ara seçimlerinde" İzmit'te oturan Selanikli emekli öğretmen Hatice Özgener, Çankırı'dan aday gösterilerek milletvekili seçilmiştir.

KOCAELİ KADIN MİLLETVEKİLLERİ

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Meral Akşener (21. Dönem Kocaeli Milletvekili)

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Azize Sibel Gönül (23. Dönem Kocaeli Milletvekili)

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Av. Fatma Kaplan Hürriyet (25 ve 26. Dönem Milletvekili)

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Emine Zeybek 27. Dönem Milletvekili

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Radiye Sezer Katırcıoğlu 25., 26, 27, 28. Dönem Kocaeli Milletvekili

KOCAELİ'DE KADIN BELEDİYE BAŞKANLARI

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Gölcük Belediye Başkanı Jale Bora(1957)

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Değirmendere Belediye Başkanı Saniye Altuncu( 1963, 1968 Seçimleriyle iki Dönem)

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

İzmit Belediye Başkanı Leyla Atakan (02.06.1968 Seçimleri )

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

İzmit Belediye Başkanı Fatma Kaplan Hürriyet(Nisan 2019 Seçimleri)

CUMHURİYET SENATOSU KOCAELİ ÜYESİ

1966 - 1975

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Hikmet İşmen

TÜRKİYE'DE İLK KADIN VALİ KOCAELİ'DEN

Dünden bugüne KADINLARIMIZ

Muğla Valisi Lale Aytaman 1991-1994

Muğla Milletvekili (1995 Seçimleri)

Kadın erkek eşitliği

Kadınların yasalar önünde eşitliğe kavuşturulması Cumhuriyet’in ilanından sonradır. 03 Mart 1924 tarihinde kabul edilen yurttaşların eğitimine yönelik Tevhid-i Tedrisat Kanunu (öğretimin birleştirilmesi) ile laik bir yapı içinde kız çocuklarına da eşit, çağdaş eğitim hakkı benimsenmiş; 1924 Anayasası ile de “İlköğretim herkes için zorunlu ve devlet okullarında parasız" olduğu hükme bağlanmış, kız çocuklarının okutulması anayasal hale getirilmiştir. 17 Şubat 1926'da kabul edilen Medeni Kanun ile aile hayatı ve hukuk alanında; seçim kanunları ile de siyasi alanda kadın - erkek eşitliği sağlanmış ve Türkiye Cumhuriyeti, Atatürk döneminde uygar dünyada yerini almıştır.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Müzeyyen ÜNAL - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Kocaeli Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Kocaeli Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Anket KOCAELİSPOR PLAY-OFF'A KALACAK MI?
Tüm anketler