Kırk(bir) Ambar-Kahvenin tarihsel ekonomi politiği 3

Londra'da 1687 yılında Edward Lloyd ilk kahvehaneyi açar: Lloyd's Coffeehouse. Burası çok geçmeden gemicilikle uğraşan insanların buluşma yeri haline gelir. Kaptanlar, tüccarlar ve sigorta simsarlarının uğrak yeri olur. İnsanlar sektörle ilgili en son haberleri öğrenmek için bu kahvehaneye gelirler. Zaten Lloyd da bu tür haberleri içeren bir habercilik hizmetinde bulunur zaman zaman: Lloyd's News.

Habercilik işi büyür ve çok geçmeden kahvehanenin hasılatını bile geride bırakır. Giderek artan müşteri grubu içinde özellikle sigorta simsarları vardır. Öyle bir hale gelir ki sigortacılar 18 yüzyılın ortalarından itibaren tıpkı borsadaki simsarlar gibi sabit yerler kiralamaya başlarlar. Daha sonra da bu kahvehanenin Londra borsasına taşınmasıyla gelişim tamamlanır. Böylece eski kahve yeni müdavimleri olan sigorta simsarlarının birleşmesiyle dünyanın en büyük sigorta şirketini oluşturur. Bunun diğer örnekleri de vardır. Kudüs Kafe’den Doğu Hindistan şirketi, Baltık Kahvehane'den Londra Yük Borsası ortaya çıkmıştır. Diğer kafelerde sanat ve bilim merkezleri haline gelmişti. Isaac Newton Yunan kahvehanesine, Jonathan Swift Ben's Cafe'ye uğruyorlardı. Kafeler belli bir üründe daha da uzmanlaştıkça buralara gelerek son gelişmelerden haberdar olmak zorlaşıyordu. Sonra Richard Steele isimli bir adam kahvehanelerden topladığı en ilginç dedikoduların haftalık derlemesini yayınlamaya karar verdi.

Kafenin niteliğini korumak için her bir bölümün ait olduğu işletmede bir muhabir masası vardı. Şiir Wheels kahvehanesinden, yabancı haberler St. James kahvehanesinden, sanat ve eğlence haberleri Greek's kahvehanesinden geliyordu. Steele, okuyucuya bir kafede oturarak gerçek bir konuşmaya şahit oldukları izlenimini vermek amacıyla yazıları diyalog şeklinde yazdırdığı muhabirleri de vardı. O zamana kadar gerçekçi bir diyalog yazımı bir yazarın üzerinde durmasına değmeyecek bir şey olarak görülüyordu. Steele haber bültenleri ilk modern mecmua olan Tatler'e doğumuna yol açacaktı.

Kahvehanelerin 17. yüzyıldan itibaren burjuva kültürü üzerindeki etkileri o kadar çeşitlidir ki burada tümünü sayıp dökmek mümkün değil. Kahvehanenin bu etkisi toplumsal bir merkez olmasından kaynaklanır.18 yüzyılda kahve yani burjuva kamu sağlığının lokali, burjuvazinin hem ticari hem de kültürel açıdan yeni biçimler geliştirdiği bir yerdir. Peki kahvenin kendisinin kahvehanenin bütün bu toplumsal etkileri ile ne ilgisi var?

Belli ki bu etkiler artık kahvenin fizyolojik etkisi ile değil toplumsal açıdan ya da toplum tarihi ile açıklanabilir. Kahvehane toplumsal bir yerdir, iletişim kurulan ve tartışmalarda bulunulan bir yerdir. Fakat orada içilen kahve bunda doğrudan bir rol oynamaz artık. Öte yandan kahvehane kökeni itibariyle kahve içilen bir yerdir. Bu içeceğe yalnızca adını değil varlığını da borçludur. Kahve Avrupa'ya geldiğinde burjuvazi kahveyi başlangıçta yalnızca kahvehanede içer.

Kahve evlere giren eve kahvaltıda ve öğleden sonraları içilen bir içecek haline gelene dek yarım asır daha geçer. Demek ki kahvenin kariyeri kamusal bir içecek olarak kamusal alanda başlar. Ancak çok sonraları özel alana kayar ve evsel içecek haline gelir bu hareket yeniliklerin tarihinde hep gözlemlenegelmiştir. Bir yenilik tarihsel işlevini önce kamusal alanda yani kolektif tüketim alanında gerçekleştirir.

Daha sonra da özel evsel tüketim alanına yayılır. Bu yeniliğin kamusal evresi kahramanca diye nitelendirilebilir. Çünkü gerçekliği değiştirir. Bunu izleyen özel evrenin konformist olarak nitelendirilmesi gerekir. Çünkü bu evrede değişim yaratmaz. Yalnızca olumlayan ve sağlamlaştıran bir etkide bulunur. Örneğin trafik alanındaki devrim 19. yüzyılda toplu ulaşım aracı trenle kamusal alanda başlar. 20. yüzyılda aile otomobili ile evsel özel bir değişim geçirir. Film kamusal olarak sinema ile başlar. Oturma odasındaki televizyonla özelleşir. Bunun sonucunda her defasında bir küçülme yaşanır. Küçülenler kamusal alandan evsel alana kayan cihazlar değildir yalnızca. Otomobil lokomotiften küçüktür, televizyon ise sinemadan. Şeylerin özü de değişir. Denebilir ki kahramanca özelliği yok olur.

Minik halefleri ile karşılaştırıldığında tren ve sinema fanteziyi harekete geçirebilen neredeyse mitolojik tasavvurlarla ilintililendirilen devasa araçlardır. Otomobil ve televizyon cihazında böylesi bir ağırlık ve güç yoktur. Onlar yalnızca seleflerinin yarattığı gerçekliği idare ederler. Ancak bu küçülmeyi mümkün kılan idari teknik araçlar ve sistemler kahramanca evredeki atalarından çok daha anıtsaldır bir yandan da kısmen daha çok belirgindir (karayolları ağı) kısmen de daha az (televizyon). Bu gelişim kahvenin tarihi için de geçerlidir kahvehanenin temsil ettiği kahramanca kamusal evresindeki kahve hızlı değişimlere yol açan yeni bir gerçeklik yaratan bir güçtür. Kahvaltıda ve öğleden sonra içilen bir içecek haline geldiği burjuva evine girdiğinde pasifleşir; etrafına huzur saçar. Kahve ilk dönem burjuva kamu sağlığının siyaset edebiyat ve iş hayatı gibi dinamik alanlarını simgesi değildir. Artık giderek artan bir biçimde ev içindeki rahatlığı simgeler. Burada kahvaltı kahvesi ile öğleden sonra kahvesi arasında bir ayrım yapmak gerekir.

Kahvaltıda içilen kahvede kahvehanenin kültürel tarihsel etkisinin izleri görülebilir hala. İş gününün başladığına işaret eder, uykunun altına kalın bir çizgi çekerek günün görevlerini yerine getirmesi için insanı uyandırır ve zindeleştirir.19. yüzyılda kahvaltıya günlük gazete eklenir. Gazetede bir kahvehane göçmenidir. Eskiden kahvaltıda içilen "bira çorbasının" (gelecek yazılarda alkol başlığında bu çorbadan bahsedeceğiz) yerini kahvenin aldığını anımsarsak bu süreçte birahanelerin yerini de kahvehanelerin almasının evsel bir çeşitlemesini görebiliriz.

Öğleden sonra kahvesinde (kahve toplantısı denir) bu işler ve simgesel anlamlar yoktur. Kadınların evlerde içtiği bu kahvedir. Kadınların kahve toplantısına bu kadar düşkün olması kahvehanelerden dışlanmalarından dolayıdır. Buna göre kahve toplantıları bir tür anti-kahvehane olup başlangıçta erkek kültürüne göre düzenlenen kahvehaneye alternatif bir kafedir. Ancak kahve sohbetini erkeklerin kahvehanesinin evsel dişil bir eşiti haline getirme çabaları 18 ve 19 yüzyılların erkek toplumunun alaya aldığı kahve dedikodusu kahvehane sohbetinin bir karikatürüne, orijinalinin taklidine dönüşür.

Öte yandan 19. yüzyıldan itibaren erkeklerin kahvehane sohbetleri de giderek bir kahve dedikodusuna benzemeye başlar. Genç edebiyatçı kafelerinin ortaya çıktığı 20. yüzyılda birbirleri ile çakışan gelişimler yaşanır. Erkek dünyası kahvehaneyi ebediyen terk eder ve kadınların kahve toplantısı kafeye göç eder. Ataerkil kahvehane kültüründen geç de olsa alınan bir intikamdır bu.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Gültekin Uzun - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Kocaeli Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Kocaeli Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.


Turul Makina

- Tornacı - Frezeci, - Cnc ustası ve yardımcı elemanlar alınacaktır.

0262 335 45 03

IZGARA USTASI ARANMAKTADIR

30 yaşını aşmamış ızgara ustası aranmaktadır.

0538 551 35 41 MİNİ KÖŞK

ELEMAN ARANIYOR

Köseköy'de Knauf Fabrikası’nda çalışacak ağır vasıta şoförü aranıyor.

0536 386 21 97

ELEMAN ARANIYOR

PVC - ALÜMİNYUM atölyesinde çalışacak, ehliyetli ve araç kullanma deneyimi olan Tecrübeli eleman aranıyor. Müracaatlar telefonla arayarak, şahsen y...

02623355003

USTA ARANIYOR

TESLA İNŞAAT'ta çalıştırılmak üzere Mesleki yeterlilik belgesine sahip, İnşaat Projesi okuyabilen KALIPÇI ustalar aranmaktadır. Maaş + Sigorta + Y...

0537 456 47 05

YÜRÜYEN VE UÇAN TÜM HAŞERELERLE MÜCADELE

Kocaeli bölgesinde, * Ev * İş yeri * Çeşitli alanlarda ilaçlama yapılır. Covid-19 buharlı dezenfektan yapılmaktadır.

05071250076 KARTEPE TARIM VE İLAÇLAMA

ÜRETİM İŞÇİSİ ARANIYOR

Kocaeli/Kartepe’de Plastik Hammadde ve Geri Kazanım faaliyetlerinde bulunan Garantiplast Fabrikamızda görevlendirmek üzere "Üretim işçisi" arayışımız...

GARANTİPLAST

KİRALIK OFİS

İzmit Belediye İşhanı 7. kat, eşyalı Deniz manzaralı, 28 m2 kiralık ofis

0 532 344 19 97

SATILIK DUBLEKS DAİRE

- Lüks + lüks - Lebiderya manzaralı - 298 m2 dublex daire - 4 Oda, 2 Salon, 2 Teras - 2 Banyo, 2 Mutfak, kombili - Asansörlü ve otoparklı - T...

0545 200 04 04

SAHİBİNDEN KİRALIK ve SATILIK DÜKKAN

Başiskele Sanayi Sitesi’nde Dış cepheleriyle toplam 500 m2, İç cepheleri 195m2 kullanım alanı olan 2’li dükkan

0537 308 16 63

Anket Okullar normal zamanında açılmalı mı?