Azerbaycan Dağlık Karabağ sorunu  

Yaşadığımız dönemde bir taraftan yeni oluşumlara bir taraftan da geçmişten gelen sorunların alevlendirildiğine şahit oluyoruz.

Bu sorunlardan biri de Dağlık Karabağ.

Elbette her sorunun tarihsel bir süreci vardır. Bu açıdan, sorunu daha iyi anlayabilmek adına Dağlık Karabağ meselesinin tarihi geçmişine temas etmek yerinde olacaktır:

SSCB’nin dağılması sonrasında uluslararası sistemin yapısında ciddi değişimler yaşanırken, eski Sovyet coğrafyası ciddi sorunların kaynağı olarak kendini göstermeye başlamıştır. Kuzey Kafkasya bölgesi ise eski Sovyet coğrafyasında en önemli sorunların yaşandığı bölge olmuştur.

1991 yılı sonu itibariyle Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan’ın bağımsızlıklarını elde etmelerinin ardından bölge, ciddi bir istikrarsızlık ve çatışma alanına dönüşmüştür. Bölgenin en önemli sorunlarından biri de SSCB politikalarının mirası olarak ortada duran, Ermenistan - Azerbaycan arasında uzun süren çatışmalara neden olan ve bugüne kadar geçerli bir çözüme kavuşturulamayan Dağlık Karabağ problemidir.

Bölgede 1988 yılının sonlarından itibaren yaşanan çatışmalar Azerbaycan topraklarının %17’sinin Ermenistan tarafından işgal edilmesine, yüzlerce sivil halkın ölmesine, binlerce Azeri Türk nüfusun, işgal nedeniyle, tarihin eski dönemlerinden beri yaşadıkları topraklarından sürülmesine neden olmuştur.

 Dağlık Karabağ sorunu SSCB’nin dağılma süreciyle birlikte ortaya çıkmış bir sorun gibi görünse de sorunun çok daha derin tarihi köklere sahip olduğu söylenebilir. Sahip olduğu coğrafi ve stratejik konum 18. yüzyıldan itibaren Dağlık Karabağ’ın Rusya’nın ve İran’ın ilgi odağı olmasına neden olmuştur.

Bu dönemlerde bölgede küçük bir etnik unsur olarak bulunan Ermeniler ise 20. yüzyılın başlarına kadar Rusların ve İran’ın yürüttüğü politikaların da etkisiyle nüfus yoğunluklarını artırma olanağı bulmuştur.

I. Dünya Savaşı döneminde de özellikle Osmanlı’yı zaafa düşürme noktasında İtilaf Devletlerinin politikalarına alet olan Ermeniler, bunun karşılığında Fransa, Rusya gibi hamileri tarafından Kafkasya’da bir devletle ödüllendirmiştir.

Bu dönemden itibaren Ermenistan sürekli komşu devletlerden, özellikle de Azerbaycan ve Türkiye’den toprak koparmak için çaba harcamıştır. 1900’lü yılların başlarından itibaren Dağlık Karabağ’ı Ermenistan’a birleştirmek isteyen Ermeniler, SSCB’nin dağılmasıyla birlikte bu amaçlarını silahlı güç kullanarak gerçekleştirme yolunu seçmiştir.

Belirtmek gerekir ki temeli kabaca Çarlık döneminde atılan (milletleri bir birine karşı kullanma) politikanın ürünü olarak, Karabağ’da özerk bir bölge oluşturma fikri, 1921 yılının yazında gündeme gelmiştir. Yaklaşık olarak 2.5 yıl süren düzenleme çalışmaları sonrasında “Özerk Dağlık Karabağ” bölgesinin kuruluşu 24 Temmuz 1923 tarihli kanunla ilan edilmiştir. Bölgenin ismi 1936 Sovyet anayasası ile “Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi” olarak değiştirilmiştir.

 1990 yılının başlarından itibaren de Ermeniler helikopterle ve komando birlikleri aracılığı ile sadece Karabağ’da değil, Azerbaycan-Ermenistan sınırları boyunca Azerilerin yaşadıkları köy ve kasabalara saldırılar düzenlemiş, sivil halkı katletmeye başlamıştır. 1992 yılının ortalarında ise Dağlık Karabağ Ermeniler tarafından diğer nüfuslardan arındırılmış duruma getirilmiştir.

 Ermenilerin amacı Dağlık Karabağ’da yaşayan 70-80 bin kişilik nüfusla Azerbaycan arazisinde Ermeni devleti kurup, sonra da onu Ermenistan’a katmaktı. Bu amaçla Karabağ’daki 5 ilçeyi Rus ordusunun da yardımıyla işgal etmiştir. Buna ilave olarak da Azerbaycan’ın 7 ilçesini de işgal etmiştir.

 Ermeniler Karabağ’da Şuşa, Hamkendi, Eskeran, Daşaltı ve başka yerleşim yerlerinde akıl almaz cinayet işlemişlerdi. Sonuçta Ermenilerin silah zoruyla Azerbaycan toprak bütünlüğünü bozma girişimleri ve Ermenistan’ın da bunun için Azerbaycan topraklarına girmesi uzun süren bir savaş ortamını doğurmuştur.

Tarihi süreç içinde ve bugünkü durumda Azerbaycan’da Ermeni sorunu incelendiğinde sorunun temelinde, Ermenilerin bölgeye yerleşmesi ve Ermenistan devletinin kurulması gibi faktörler yer almaktadır. Yani Ermenistan devletinin oluşturulması aşamasındaki ilişkiyi belirleyen ve birçok problemi beraberinde getiren faktörler bugün de etkinliğini sürdürmektedir. Başta Rusya olmak kaydıyla denetimi elinde bulundurmak isteyen devletler için Ermenistan her zaman için kullanılabilecek bir “ortak” olmuştur.

 Dağlık Karabağ’ın statüsü sorunu 1992’den beri Minsk Grubuna havale edilmiş ve bugüne kadar çözüm konusunda bir sonuç elde edilememiştir. Bunun başlıca nedeninin Minsk Grubu üyelerinden ABD, Rusya, Fransa gibi devletlerin Güney Kafkasya’da çatışan çıkarlarının bulunması ve bu çıkarlar arasında bir uzlaşma sağlanamaması olduğu söylenebilir.

Sorunun çözümünde Azerbaycan ve Ermenistan’ın çıkarlarının yanında ayrıca Minsk Grubu üyesi devletlerin çıkarlarının da uzlaştırılması gerekmektedir. Özellikle ABD ve Rusya açısından bu uzlaşmanın sağlanmasının zor olduğu görülmektedir.

Tüm bu gelişmeler ışığında anlaşılıyor ki Türkleri doğ da kuzeyde ve güneyde zor bir süreç beklemektedir.

Geçmişin iddiaları günümüzde neticelendirilmek istenirken bu coğrafyada yaşayan Türkler olarak bizlere düşen ise tek yumruk olmak suretiyle birbirimize sahip çıkmaktır.

Saygılarımla…

 

 

 

 

 

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Nihal Özgirgin - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Kocaeli Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Kocaeli Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.

01

Mustafa C. - Yazmış olduğunuz yazı ile konunun hassas noktalarını gündeme getirmişsiniz. Tarihçi kimliğinizi ve Türk Dünyası perspektifinizi daha vurgulu bir şekilde yazılarınızda görmek isteriz. Yazılarınızın daha sıklıkla yayınlanması da bizleri memnun edecektir. Başarılarınızın devamını dileriz.

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 02 Ekim 16:37


Anket Kocaeli'de ulaşımı pahalı buluyor musunuz?