Utanmak!

Düzgün ahlak sahibi insanlara özgü bir duygudur. 

Günlük yaşantımız içerisinde olup bitenlere bakıp, bunlarda  hiç mi utanmak duygusu yok diye aklımızdan geçiriyor ve ya  söylüyoruz ya, bakalım neymiş utanmak? 

Ahlaksız  davranış  nedeniyle onursuz sayılacak ya da gülünç olacak bir duruma düşme nedeniyle bundan üzüntü duymak, sıkılmak, çekinmek; kusurlu duruma düşmekten veya kendini öyle görmekten ileri gelen bir eziklik duygusuna kapılmak, gülünç olduğu veya küçük düştüğü için üzüntü duymak, mahcup olmak…  

Saygı, edep, çekinme vb. duyguların etkisiyle ölçülü hareket etmek,  ahlak ölçülerinde  kabul  görmeyecek bir davranışta  bulunmaktan kaçınmak, çekinmek, hayâ etmek… 

  Refik Halit Karay “Aydınlık yayıldıkça düşündüklerimden utanıyorum” diyerek;    utanılacak eylem ve söylemlerin  geçip gitmeyeceğini, vicdan sahibi insanları takip edeceğine işaret ediyor gibi… 

   Enis Behiç Koryürek. “Utandım bu âciz şairliğimden” sözleri ile  yetersizliklerine  rağmen  sanki o işi yapabiliyormuş gibi davrananların  utanması gerektiğine işaret ediyor. 

  Utanılacak, mahcubiyete  neden olacak  bir duruma düşme korkusuyla rahat hareket edememek, sıkılmak: örneğin Kalabalık önünde konuşmaktan utanmak; Belki özgüven eksikliği belki de haddini bilme duygusu…  

“ Yare  diyeceklerim var, diyemiyom ele karşı “  türkü sözlerinde  mahcubiyet veya   hayal kırıklığına  uğrama  korkusu var.  

  Burhan  Felek “Ben büyük, küçük siyâsî liderlere bu satırları yazarken utanıyorum”  derken  siyasilere düzgün işler yapmaları gerektiğini, utanılacak işler yapmamaları gereğini   hatırlatıyor. 

 Utanabilir  asalete  sahip olmak için  “ONUR  “  gerekir ! 

 Onur, kişinin kendi varlığına, kendi kişiliğine karşı beslediği saygı, insanı insan yapan iç değerdir. 

 Kişinin içine   düştüğü olumsuzluktan kurtulmak veya  yarattığı sevimsiz  sonuçlarını  telafi etmek için gösterdiği çabayı; Bu onun için bir onur sorunu olmuştu  diye ifade  ederiz ki, bu dahi bir saygıyı  ifade  eder. 

Başkalarının gösterdiği  ya da  başkalarına  gösterdiğimiz saygının dayanağı olan özlük değer olan saygınlıktan söz ederken de; karşındakinin  onurunu da düşünmek icap eder deriz. 

 

Sokolof 'a göre utanmak, "İnsanın en az bilinen duygusu ve üzerinde en az konuşulan davranışıdır. Bir muammadır." 

Decrates’e göre utanmak, "Sahip olduklarını koruma isteğinden kaynaklanan bir tür korkudur." 

 

Ünlü antropolog Margaret Mead, 1928 yılında yayımlanan bir kitabında, “davranışlarımızın genlerimizle değil, çevresel faktörlere bağlı olarak belirlendiğini” ileri sürmüş.   

Bir çok sosyal bilimci ise utanmayı, ruhsal bir bozukluk olarak tanımlarken; buna karşılık olarak bazı psikologlar da utanmanın:  İnsanın gelişim süreci içinde kazanılan bir uyum olduğunu savunmaktadır. Bu durumda  Utanma duygusu, çocukluk yıllarından bize miras kalan bir duygu mudur? 

 

Belki de, büyüklerimiz bize yaptığımız her yanlış harekete ya da söylediğimiz her uygunsuz söze karşılık ‘‘Utanmıyor musun?’’ sorusunu yönelttikleri ya da  “utanmalısın “gibi uyarılarda  bulundukları  için utanma duygusu benliğimizin bir parçası mı olmuştur?  

Gerçekten de yapılmaması gereken, doğru sayılmayan bir hareket ortaya  çıktığı zaman  ya da  yüzümüze vurulduğunda bizi etkisi altına alan duygunun adıdır utanmak… 

Utanmanın en belirgin özelliklerine göz atmaya çalışacak olursak:  Ağız kuruluğu, - Kalbin delicesine atması - Mantıklı düşünememek - Elin titremesi - Soğuk ter - Karşındakinin yüzüne bakamamak… 

Farklı tepkilerle kişiye göre değişen belirtilerle kendini göstermektedir. 

Utanma nerede başlar, utanmanın eşiği  neresidir? 

Kişinin utanma duygusu içinde bulunduğu toplumun değer ölçülerine göre mi şekillenir? 

Genetik veya hormonal etkisi var mıdır? 

Utanç verici duruma  düşmekten kurtulmak mümkün müdür ?  Utanma duygusu İnsanın sahip olduğu  güzel ahlakın sağladığı bir erdem midir… ? 

Sözü uzatmanın gereği yok.

Utanmak asaletine sahip olmanın , utanılır duruma  düşmemenin tek bir çaresi vardır: Ahlak!..

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Raif Kandemir - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Kocaeli Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Kocaeli Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.



Anket Yaz tatilinizi nerede geçirmeyi tercih edersiniz?