İzmit'te tiyatro

İlk trajedyaların sahnelendiği İzmit antik tiyatrosu, görkemli yapısıyla devrileli 1664 yıl oldu. Yeri 1995 yılında, duvarları 2003 yılında Anıtlar Kurulu'nca tescil edildi. 2005-2006 yılında da yüzey araştırmalarıyla gerçek alanı tespit edilerek literatüre girdi. Harabesi, vahşi yapılaşmaya izin verilmeyerek korundu.

Hellenizm ve Roma dönemi şehirleri, tapınaklar, sütunlu caddeler, agora, su kemerleri, anıtsal çeşme, gymnasium, hamam, stadium, hipodrom, odeon ve tiyatro gibi yapılarıyla yarışırlardı. Bithynia Krallığı, Bithynia - Pontus Eyaleti ve Roma İmparatoru Diokletianus'un başkenti Nikomedia, bu yarışta öndeydi.

Kentin yamaçlarına yaslanan Nikomedia Tiyatrosu, denizden ve karadan gelen ziyaretçileri ihtişamla karşılardı. Seyirci de sahneye olduğu kadar kentin, körfezin, karşı sahilde doğudan batıya uzanan tepelerin manzarasına hakimdi.

Aiskhylos, Eurupides ve Sophokles'in trajedyalarının, Aristofanes'in komedyalarının, oynandığı Nikomedia Tiyatrosu, kent kültürünün oluşmasında çok önemli rol oynadı.

Konstantin'in Boğaz kenarında yeni bir başkent kurması kentin parlak döneminin sonunu getirdi.

Libanius, (Orat 62/III/341) Nikomedia - Nicaea yolunda 150 stadium (27 km) uzaktan parıldayan şehrin çarpıcı görüntüsünde imparatorluk sarayı ile eş güzellikte tuttuğu Nikomedia Tiyatrosu'nun, 358 yılı depreminde diğer yapılarla birlikte yerle bir oluşunun ağıtını yazdı.

İzmit ve çevresinde bundan sonra yeniden tiyatro inşa edilmedi. Trajedya ve komedya sahnelenmedi.

Yunan ve Roma tiyatrosu uzun süren Ortaçağda kilise emrine girdi. Rönesans döneminde trajedya yeniden dirilse de artık İzmit'ten uzaktı. Bithynia kraliyet ailesinde geçen trajik bir olay XVII. yüzyılın ünlü Fransız tiyatro yazarı Corneille tarafından oyunlaştırıldı. 1651 yılında "Hotel de Bourgogne" tiyatrosunda temsil edildi. Bizde Milli Eğitim Bakanlığı’nın Dünya Klasikleri’nden Tercümeler serisinden Kazım Nami Duru tarafından çevrilen eser ilk olarak Osmanlıca harflerle yayımlandı. Yeni Türkçe baskısı ise İsmail Hami Danişmend çevirisi ile yapıldı. Corneille eserinde, Nikomed'e tarihin yazdığı gibi baba katili rolü vermedi.

Osmanlı Devleti'nde Meddah, Orta Oyunu, Karagöz gibi gülmeye dayalı seyirlik oyunlar halkın ihtiyacını karşılamıştı. Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonra Batı etkisiyle tiyatro eserleri de yazılmaya başlandı. Ali Haydar Bey’in Sergüzeşt-i Pervîz (1866) ve İkinci Ersas (1866) adlı oyunları trajedi türünde ilk denemelerdi. Tiyatro, konser ve sinema için İstanbul'da bağımsız binalar veya binalar içinde uygun salonlar inşa edildi.

(07.11.1990, Kocaeli Gazetesi)

İzmit Müslüman ve gayrimüslim ahalisi, batı tipi ya da misyoner okullarında yetişen gençleri, ticaretle zenginleşen sınıfı, Düyunu Umumiye ve Reji'de çalışan yabancıları ile zamanın kültür ve eğlence faaliyetlerine istekliydi. Alemdar Caddesi'nde Un Fabrikatörü Hacı Ali Beyzade Eyüp Halit Bey'in sahibi olduğu tiyatro; Demiryolu'nda iki Ermeni kardeşe ait olduğu rivayet edilen, Nabi ve Şemsi kardeşlerin Anadolu Sineması ve meşrutiyet yıllarında İzmit'in başlıca salonlarıydı. Karagöz, Orta Oyunu, Meddah kadar İstanbul'dan gelen tiyatro ve konser turnelerine ev sahipliği yapardı. Belediye otelinin salonu ve Belediye Bahçesi de bazı durumlarda sahne için hazırlanabiliyordu. 1919 yılına ait Kocaeli Gazetesi'nde bir tiyatro haberi yer alıyordu.

(28.02.1991, Kocaeli Gazetesi)

Anadolu Sineması, Mustafa Kemal'in 16 Ocak 1923 tarihinde İzmit Basın Toplantısı'ndan sonra 19 Ocak'ta İzmit'te halkla buluştuğu salondu. Salon Cumhuriyet döneminde bir Halk Sineması adıyla Nazmi Oğuz tarafından işletildi, makinistliğini de Kazım Ertek yaptı. Sessiz sinema döneminden kalan piyanosu, konser ve tiyatro temsilleri sırasında kullanılmaya devam etti.

Önce Necatibey Okulu, 1933 yılından başlayarak da Ulugazi Okulu salonları çocukların müsamereleri kadar İzmit Halkevi Temsil Kolu'nun sahnesi oldu. Halkevi binası inşa edilip 1942'de açılana kadar temsiller bu iki okulda verildi ve ayrıca başka halkevlerinin gösterimleri yapıldı.

İzmit Lisesi açıldıktan sonra salonu, tiyatro sevgisinin gençler arasında yayılmasını sağladı. Öğrenciler, okul tiyatrosunda hayatlarının en güzel anısı olarak kalacak roller kaptı.

Kocaeli Yüksek Öğrenim Gençlik Derneği'nin tiyatro kolunun 08.02.1963 tarihli bir gazete kupüründe Necatibey Okulu salonlarında hazırladıkları "Pusuda" adlı oyunun haberi yer aldı.

(08.02.1963 - Hürsöz)

Seka Sineması, Eğitim Araçları ve Yurt Sineması; sanatçılara, tiyatro gruplarına salonlarında yer verdi, ilgililer zorluk çıkarmadı.

Nazmi Oğuz, sahibi olduğu Oğuz Sineması'nda, konser ve tiyatro topluluklarının gösterilerini hiç çevirmedi.

Kocaeli Tiyatro Derneği'nin Kocaeli Tiyatrosu, 1964 yılı 27 Mart Dünya Tiyatrolar Günü’nde ‘Tahta Çanaklar’ adlı oyunla perdelerini açtı. Yetişkinler ve ayrıca çocuklar için oyunlar sahneleyerek onların kültürel gelişimi ve yeteneklerin ortaya çıkmasında katkı verdi.

Kocaeli Tiyatro Derneği adına Sahibi: Birsen Özkaya

Sorumlu Müdür: Ekrem Başlamışlı, Yöneten: Yavuz Özkan,

Fotoğraflar: Cemal Turgay-Eyüp Esen, Kapak: Yılma Eryüksel

27 Mart 1969, sayı:1 - 100 Kr.

Kocaeli Bölge Tiyatrosu Derneği; 1979 yılında Ertuğrul Ünlüer, Handan Karaadam, Ruşen Hakkı, Ali Sait Güler, Faruk Eratay, Ertuğrul Kazancı, Adnan Filiz ve Mehmet Baştürk tarafından; Kocaeli’ye yerleşik bir tiyatro kazandırmak, amatör tiyatroları çoğaltmak, çocuk tiyatrosu ve tiyatro eğitimi programları üreterek halkın katılımını sağlamak için kuruldu.

11 Kasım 1997 tarihinde İzmit Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrosu Işıl Kasapoğlu'nun sahnelediği Shakespeare'in Hamlet'i ile perdelerini açtı. İzmit Büyükşehir Belediye Başkanı Sefa Sirmen'in göreve getirdiği Genel Sanat Yönetmeni Işıl Kasapoğlu, İzmit Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrosu'nu beş yıl süreyle yurt içinde ve dışında başarıdan başarıya taşıdı.

1997'de Seka Salonu’nda çalışmalara başlayan İzmit Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrosu, Eylül 1998'de açılan Süleyman Demirel Kültür Merkezi ile kentin iki ayrı bölgesinde sahneye sahip oldu. Seka Salonu depremde zarar gördüğünden 1999'dan itibaren tiyatro çalışmaları tam donanımlı Süleyman Demirel Kültür Merkezi'nde sürdürüldü. Bugün Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları, Süleyman Demirel Kültür Merkezi'nde eğitim ve gösterilerine devam etmektedir.

KAYNAKLAR:

Ali Ayvaz-Muhittin Bakan, Pogodin& Wulff, Nikomedia, İzmit Tarihi ve Arkeolojisi, Nail İnal Armağanı, Kocaeli Dokümantasyon Merkezi, İzmit, 2019

Ayşe Çalık Ross, Antik İzmit Nikomedia, Delta Yayıncılık, İst., 2007

İZMİTLİ TİYATRO OYUNCULARI

Atıf KAPTAN

1908 İzmit - 22.04.1977 Ürdün

Atıf Kaptan (Terzioğlu) 1908'de İzmit'te doğdu. Sebzeci Emin Terzioğlu'nun oğlu, İzmit Belediye Başkanlarından Akif Terzioğlu'nun kardeşidir. 1928'de Darülbedayi'de ‘Hamlet’ oyunuyla sanat hayatına başladı. Aynı yıl Muhsin Ertuğrul'un yönettiği ‘Kaçaklar’ filmiyle sinema oyunculuğuna başladı. ‘Bir Millet Uyanıyor (1932)’ filmindeki Yahya Kaptan rolüyle dikkat çekince Kaptan soyadını kullanmaya başladı. Kaptan Tiyatrosu adlı bir topluluk kurup Anadolu'da turnelere çıktı. Anılarını ‘Kırk Sekiz Yıldan Çizgiler (1945)’ adlı kitapta topladı. Türk sinemasının ünlü karakter oyuncularından Atıf Kaptan, ‘Akdeniz Kartalı’ filminin çekimleri için gittiği Ürdün'de hayatını kaybetti.

Mahir CANOVA

1915 Kavala - 16.02.1993

Kavala eşrafından Ahmet Fehmi Bey ile Hasbiye Hanım'ın oğludur. Mübadele'de İzmit'e yerleşmişlerdir. Babası İstanbul Oteli'nin sahibi idi. İlk eğitimini İzmit’te tamamladı. Balıkesir Necatibey Öğretmen Okulu’nu bitirdi. Ankara Devlet Konservatuvarı tiyatro bölümünün ilk mezunlarındandır. Küçük Tiyatro (1947) ve Büyük Tiyatro’nun açılış oyunlarını yönetti. 1972'de, Bursa Ahmet Vefik Paşa Tiyatrosu’nda yönetmen olarak görev aldı.

Hasanoğlan Köy Enstitüsü'nde, İzmir Şehir Tiyatrosu’nda, İzmir'de Ar Tiyatrosu'nda Kent Oyuncuları’nda, Arena Tiyatrosu’nda çeşitli oyunlar yönetti. Halkevleri Merkez Yönetim Kurulu’nda görev alarak tiyatro kursları açtı. İsparta Belediyesi Şehir Tiyatrosu kuruluş çalışmalarına katıldı.

1981 yılında TBMM Danışma Meclisi’ne seçildi. Devlet Tiyatroları, anısını yaşatmak için Ankara’da bir sahneye ‘Mahir Canova Sahnesi’ adını verdi.

Emel ÇEVİREN SANER

1932 İzmit - 11 Ocak 2007 İzmit

Emel Çeviren İzmit'in tanınmış ailelerinden Tercüman Ahmet Bey'in tiyatro oyuncusu kızıdır. Kostüm tasarımı da yapmıştır. Ankara'da Dostlar Tiyatrosu'nda ‘Asiye Nasıl Kurtulur’, ‘Düşmanlar’; Ankara Sanat Tiyatrosu'nda ‘Eskici Dükkanı’, ‘Evler Evler (Kostüm-tasarım)’, ‘Hamdi, ‘Nafile Dünya’, Sait Hopsait’, ‘Sınırdaki Ev’, ‘Viktor ya da Çocukların İktidarı’ başlıca rol aldığı tiyatrolar ve eserlerdir. Uzun yıllar askeri ataşe olarak yurt dışında bulunan Hayri Saner ile evliydi.

Hulusi KENTMEN

20 Ocak 1912 - 20 Aralık 1993

20 Ocak 1912’de, Bulgaristan'ın Tirnova şehrinde doğdu. Çocukluğu İzmit'te geçti. Babası İzmit Halkevi girişindeki lokantanın işletmecisiydi. Akçakoca İlkokulu ile eğitim hayatına başladı. Deniz Astsubay Okulu’ndan mezun oldu ve Deniz Kuvvetleri’nde çalıştı. 1961'de emekli oldu. Halkevleri'nde tiyatroya başladı. Rahmi Dilligil’in Ses Tiyatrosu'nda ve Reşit Baran’ın ‘Hisse-i Şaiya’sında oynadı. Bu arada üstlerinin hoşgörüsü asker olarak görevi de devam etti. Profesyonel anlamda ilk sinema filmi 1942’de oynadığı ‘Sürtük’ idi. Şehir Tiyatroları’nda ‘Çatallı Köy’ oyununda rol aldı.

“Hulusi Kentmen Tiyatro Topluluğu” ile birçok oyun sahnelediler, turnelere çıktılar…

 

Burhan AKÇİN

Kocaeli Bölge Tiyatrosu Kurucu Yönetmeni, oyuncu / yaratıcı drama lideri, şair ve yazar Burhan Akçin, Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuarı Tiyatro Bölümü mezunudur.

1966 – 1974: “Gençlik Tiyatrosu”nda oyuncu olarak görev aldı.

1979 – 1986: Kocaeli Bölge Tiyatrosu Derneği’nde oyuncu, yönetmen, yönetim kurulu üyesi olarak çocuk tiyatrosu grubunu kurdu. Tiyatro kurslarını başlattı. İzmit’te ücretsiz çocuk oyunları oynadı. Sabancı Kültür Merkezi için çalışmalar başlattı. Kocaeli Üniversitesi Tiyatro Kulübü'nü kurdu ve eğitim çalışmaları başlattı.

1986 – 2013: Kocaeli Bölge Tiyatrosu’nu profesyonelleştirdi. Kocaeli’de ilk özel tiyatroyu kurdu. (KBT) Anadolu Turnelerini başlattı. Kocaeli’de Devlet Tiyatrosu kurulması için çalışmalar başlattı. Tiyatro kurslarını okul haline getirdi. KBT Oda Tiyatrosu'nu kurdu. İzmit Sanat Evi’ni açtı (İSEV). Genç Sahne adı altında yeni bir grup kurdu. Kocaeli Büyükşehir Belediye Tiyatrosu kuruluş çalışmalarını başlattı, sonuçlandırdı.


Halkevi (Halk Eğitim) salonunun tiyatroya dönüştürülmesini sağladı. Büyük Anadolu turnelerinde oyuncu ve yönetmen olarak Türkiye’yi 16 kez dolaştı. Yaratıcı Drama Seminerleri, "Dönem Sonu Oyunları Festivali", "Çocuk Oyuncular Tiyatro Festivali" ve "Sahnesiz Oyunlar Festivali" ile "10.000 Çocuğa Tiyatro" kampanyasını başlatarak gelenekselleştirdi. Kocaeli’de sokak tiyatrosunun öncülüğünü yaptı. Diksiyon ve Türkiye Türkçesi kurslarını açtı. Belediye Şehir Tiyatrosu oyuncu seçiminde görev aldı. Uluslararası Çocuk ve Gençlik Tiyatroları Birliği’ne üye oldu. Liselerarası Tiyatro Festivali düzenleme komitesi üyeliği ve jüri başkanlığı yaptı. Burhan Akçin, Kocaeli Dostluk Kulübü Üyesi ve ÇDD Kocaeli İl Temsilcisidir.

Ödülleri

- Akdeniz Ülkeleri Çocuk Oyunları Festivali Tunus ‘En İyi Reji’ Ödülü

- İstanbul 5. Gençlik Tiyatroları Şenliği, Türk Tiyatrosuna Katkıları Ödülü

- 1993 Doruktakiler Ödülü

- KYÖD 50. Yıl Ödülü

- 2006 Kocaeli ‘Yılın Sanatçısı’ Ödülü

- Siyah Beyaz 2005 ‘Tiyatroya Hizmet’ Ödülü

- Körfez Rotary 2004 Ödülü

- 2010 Aydın Üstüntaş Tiyatro Ödülü

- 2015 Tiyatro Emek ve Başarı Ödülü

 

İZMİT’TE TİYATRO KUPÜRLERİ

 

(06 Kasım 1936, Akşam Gazetesi)

(21 Ekim 1939, Marmara Gazetesi)

(29 Ekim 1939 Marmara Gazetesi)

 

 

(25 Kasım 1939, Marmara Gazetesi)

(20.12.1939, Marmara Gazetesi)

(08.02.1963, Hürsöz)

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Müzeyyen ÜNAL - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Kocaeli Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Kocaeli Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.

02

Cengi̇z Şahi̇n - Muhteşem bir araştırma yazısı . Tebrikler...

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 27 Mart 14:52
01

Burhan Akçin - Müzeyyen hanım eline sağlık.Çok güzel bir tarihçe araştırması.Hepi.iz bu yazınız için sizlere,Kocaeli Gazetesine ve Ünal ailesine teşekkür ediyoruz.

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 27 Mart 14:24


Anket Sizce Kocaelispor'da başkan kim olmalı?