'Marmara depreminin zamanı geldi' deyip anlattı: Fay hattında bulunan 110 ilçe

Deprem kuşağı üzerinde bulunan ülkemizde son dönemde; Düzce, Erzurum ve Konya'da yaşanan 5 büyüklüğündeki depremler, Türkiye'nin deprem gerçeğini istemesek de hatırlattı.

İkisi tartışmalı olmak üzere 24 kentin, fay hattı üzerinde yer aldığı ülkemizde, Habertürk'ten Alper Uruş bu konunun önde gelen uzmanı; yer bilimci, İTÜ'lü Prof. Dr. Okan Tüysüz ile Türkiye'nin depremselliğini konuştu.

Habertürk'ten Alper Uruş'a konuşan Prof. Dr. Okan Tüysüz'ün açıklamalarından öne çıkanlar şöyle:

"Ülkemizde 500’den fazla, yüzey kırığı oluşturabilecek fay var. Bu faylar Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü (MTA) tarafından 2011 yılında yayınlanan Türkiye Diri Fay Haritası'nda gösteriliyor. Jeoloji Mühendisleri Odası geçtiğimiz aylarda diri faylar üzerinde oturan 22 ile ait raporlar yayınlayarak diri faylar üzerinde yerleşimim mümkün olduğunda önlenmesi ve bunun kurallarının ne olması gerektiğini haftalar boyunca raporlar halinde yayınladı, ilgili kurumların dikkatini çekti. Ülkemizde 22 il yüzey kırığı oluşturabilecek faylar üzerinde yer alıyor.

"2'Sİ TARTIŞMALI 24 KENT FAY HATTINDA"

Türkiye'de 22'si kesin, 2'si tartışmalı olmak üzere fay hattı üzerinde 24 kentimiz bulunuyor. Bolu tartışmalı, güneyinde fay var, içinden geçen fayın diri olup olmadığı kesin değil; ancak bence aktif.

İkinci tartışmalı kent ise Kocaeli. İl merkezinde fay yok; ancak hemen güneyinde var. Kimisi şehir oraya kadar büyüdü diye onu da katıyor; kimisi de oralar ilçeye ait diye kabul etmiyor. Cevaplaması zor bir konu ancak fay hattındaki il sayısını 24 olarak belirtmekte bence bir mahzur yok.

İŞTE FAY HATTINDAKİ 110 İLÇE

Türkiye Diri Fay Haritası verilerine göre ülkemizde yapıları doğrudan diri fay üzerine oturan, 45 il alanı üzerinde 110 ilçe var. Bunun yanı sıra çok sayıda ilçe de diri faylara çok yakın konumda yer alıyor. MTA tarafından yayınlanan haritalara göre diri fay üzerinde yer alan ilçeler belirlendi. Ancak çoğu fayın yeri metre bazında bir doğrulukla bilinmiyor. Bu nedenle diri fayların tam olarak nerede olduğunun jeoloji ve jeofizik mühendisleri tarafından yapılacak özel araştırmalar ile belirlenmesi gerekiyor. Bu ilçelerimizi şöyle sıralamak mümkün:

ADIYAMAN: Gölbaşı

AFYONKARAHİSAR: Çay, Dinar, Kızılören, Sandıklı

ANKARA: Şereflikoçhisar

ANTALYA: Demre

AYDIN: Bozdoğan, Germencik, İncirliova, Koçarlı, Köşk, Kuşadası, Nazilli, Söke, Sultanhisar, Yenipazar

BALIKESİR: Gönen, Manyas

BATMAN: Kozluk

BİNGÖL: Karlıova, Yedisu

BOLU: Gerede, Yeniçağa

BURSA: Gemlik, Kestel, Mustafakemalpaşa

ÇANAKKALE: Çan, Yenice

ÇORUM: Lâçin

DENİZLİ: Babadağ, Çameli, Çardak, Honaz

DİYARBAKIR: Lice

DÜZCE: Çilimli, Cumayeri, Gölyaka, Gümüşova, Kaynaşlı

ELAZIĞ: Palu, Sivrice

ERZİNCAN: Üzümlü

ESKİŞEHİR: İnönü

GAZİANTEP: İslahiye

HAKKARİ: Şemdinli

HATAY: Erzin, Hassa, Kırıkhan, Payas

ISPARTA: Eğirdir, Senirkent, Uluborlu

İZMİR: Kemalpaşa, Seferihisar, Tire

K.MARAŞ: Nurhak, Türkoğlu

KAYSERİ: Talas, Yeşilhisar

KIRIKKALE: Keskin

KIRŞEHİR: Akpınar, Mucur

KOCAELİ: Başiskele, Derince, Gölcük, Kartepe

KONYA: Akşehir, Altınekin, Doğanhisar, Ilgın

KÜTAHYA: Gediz, Simav

MALATYA: Akçadağ

MANİSA: Ahmetli, Alaşehir, Gölmarmara, Kırkağaç, Salihli, Sarıgöl, Soma, Turgutlu

MERSİN: Çamlıyayla, Mut

MUĞLA: Menteşe, Milas

MUŞ: Korkut, Varto

NİĞDE: Altunhisar, Bor

OSMANİYE: Düziçi, Toprakkale

SAKARYA: Akyazı, Arifiye, Ferizli, Hendek, Karapürçek, Sapanca

Ş.URFA: Bozova

SİİRT: Eruh

ŞIRNAK: Beytüşşebap

SİVAS: Altınyayla, Yıldızeli

TOKAT: Niksar, Pazar, Reşadiye

VAN: Çaldıran, Özalp

YALOVA: Altınova, Çınarcık

"BAZI İLÇELERİN NÜFUSU BAĞLI OLDUĞU İLDEN FAZLA"

Öte yandan diri fay haritasının yayınlanmasından sonra yapılan çalışmalarla, yeni bazı faylar da ortaya konuyor ve konacak. Mevcut durumda diri fay üzerinde oturan bazı ilçeler, bağlı oldukları il merkezlerinden bile daha kalabalık bir nüfusa sahip. Öte yandan çoğu ilçede azımsanamayacak ölçüde sanayi kuruluşu ve üretim merkezleri var. Bu durum da gözetilirse depreme ve yüzey faylanmasına ne denli önem verilmesi gerektiği açık bir biçimde görülüyor.

"TÜRKİYE'NİN YÜZDE 30'UNDA YIKICI DEPREM RİSKİ VAR"

Ülkemizde deprem sarsıntısı tehlikesine sahip alanların büyüklüğü 250.000 kilometrekaredir. Bu ise tüm ülke yüzölçümü ile kıyaslanırsa yaklaşık yüzde 30'a karşılık gelir. Özetle, tüm Türkiye deprem tehdidi altındadır; ancak ülkenin yüzde 30'u yıkıcılığı yüksek deprem tehlikesi altındadır.

"MARMARA'DA 250 YILDA BİR BÜYÜK DEPREM OLUR"

Marmara içerisinde yer alan fayların kırılma olasılığının büyük olduğu, bu faylar kırıldığı takdirde 7’den büyük bir deprem gerçekleşeceği ve böyle bir durumda sadece İstanbul’un değil Marmara çevresinde geniş bir alanın etkileneceğini uzun yıllardır konuşuyoruz. Bu durum 17 Ağustos 1999 depreminden sonra daha büyük bir olasılıkla gündeme geldi. Marmara’da ortalama 250 yılda bir büyük deprem oluyor. Son büyük depremler olarak 1509 ve 1766 depremlerini tarihi kaynaklardan öğreniyoruz.

"DEPREM 5 METRELİK KAYMA YARATACAK"

Bu da yaklaşık 250 yılda bir büyük deprem olduğu anlamına geliyor. 1766’dan bu yana 255 yıl geçtiğini dikkate alırsak tekrarlama aralığı dolmuş durumda. Öte yandan ölçümler Marmara Denizi'ndeki Kuzey Anadolu Fayı parçasının yılda ortalama 2 cm kadar hareket ettiğini gösteriyor. Bu da son 255 yılda 5 metre civarında bir atım biriktiğini gösteriyor.

Daha sade bir anlatımla Marmara’da beklenen deprem gerçekleştiğinde Yalova’daki bir nokta İstanbul’daki bir noktaya göre 5 metre batıya doğru kayacak. Benzer bir durum 17 Ağustos 1999 depreminde de yaşanmış, Sakarya’da fay üzerinde yer alan bir benzin istasyonunun iki pompası birbirine göre 5 metre kadar kaymıştı.

"MARMARA'DA DEPREMİN OLMA ZAMANI GELDİ"

Faylar hareket ettikleri zaman hareket ettikleri yöndeki kayaları sıkıştırır; bu da olması beklenen bir depremi daha öne çeker. Buna stres transferi ya da halk dili ile tetikleme diyoruz. 17 Ağustos depremindeki hareketin Marmara’daki bir depremin olma olasılığının yüzde 15 kadar artırdığı hesaplanıyor.

Tüm bunları üst üste koyduğumuz zaman Marmara’da bir depremin olma zamanı gelmiştir. Ancak bunu kesin bir ifade olarak kabul etmemek gerekir, çünkü doğa hiçbir zaman bizim beklediğimiz gibi düzenli, davranmayabilir.

"SİLİVRİ-ADALAR ARASINDA MEYDANA GELEBİLİR"

Marmara 7 ve daha üzeri bir depreme gebedir. Bu deprem Marmara içerisindeki Kuzey Anadolu Fayı'ndan kaynaklanacaktır. Büyük olasılıkla da Silivri-Adalar arasında bir noktada meydana gelecektir. Bu depremin nerelerde ne kadar etkili olabileceği konusunda da yapılmış çok sayıda çalışma var.

Örneğin İBB ilçe bazında deprem ve tsunami tehlikelerini anlatan broşürleri kısa bir süre önce kullanıma açtı. Benim de hazırladığım bir senaryo var. Marmara’daki tüm fayların kırılması durumunda, ki biz buna göre hazırlık yapmalıyız, sadece İstanbul’un değil; tüm Marmara bölgesinin etkileneceğini burada açık bir biçimde görüyoruz.

"KUZEY ANADOLU FAYI'NDA 7'DEN BÜYÜK 2 DEPREM"

Ülkemizin ve dünyanın en önemli deprem kaynaklarından biri olan Kuzey Anadolu Fayı'nın iki kesiminde deprem tekrarlama aralıkları dolmuştur. İkisi de 7’den büyük deprem üretme potansiyeli olan bu boşlukların gelecekte yıkıcı deprem üretmesi kaçınılmazdır.

"BİNGÖL (1971) VE ELAZIĞ (2020) BEKLENEN DEPREMLERDİ"

Ülkemizin ikinci önemli deprem kaynağı olan Doğu Anadolu Fayı geçmişte büyük depremler üretmiş sonrasında bir suskunluk dönemine girmiştir. Bu kuşakta yakın zamanda oluşan en önemli depremler: 1971 Bingöl ve 2020 Elazığ depremleridir. Her ikisi de beklenen depremlerdi ve fayın bu kesimindeki gerilmenin boşalmasına neden oldular. Ancak bu fayın Ceyhan-Kahramanmaraş-Türkoğlu, Çelikhan-Türkoğlu ve Palu-Sincik arasındaki kesimlerinde uzun yıllar deprem üretmemiş fay parçaları vardır ve bunlar gelecekte büyük deprem üretecek faylardır. Yine son derece önemli bir fay kuşağı olan Ölü Deniz Fayı Hatay için bir deprem kaynağıdır.

- Kocaeli Gazetesi, Gündem bölümünde yayınlandı
https://www.kocaeligazetesi.com.tr/haber/8729256/marmara-depreminin-zamani-geldi-deyip-anlatti-fay-hattinda-bulunan-110-ilce